علمی

نقش آبزی پروری در توسعه بخش کشاورزی

تجارب كشورهاي مختلف نشان داده است كه آبزي پروري ميتواند به امنيت غذايي كشور ها به خصوص كشـورهاي در حال توسعه كمك كند. در سالهاي اخير سالانه دو ميليون تن به محصولات آبزي پروري جهان افزوده مي شود كه نشان مي دهد پرورش ماهي و ساير آبزيان يك فعاليت اقتصادي پر منفعت است
تقابل عرضه و تقاضا در بازار جهاني آبزيان به فشار بي امان صيد منجر شده و تلاش مضاعف صيادي به آسيب ديدگي ذخائر آبزيان درياها انجاميده . امروزه گفته ميشود بسياري از درياهاي جهان با فشار صيد وكاهش ذخائر روبرو هستند در اين ميان آبزي پروري از حدود چندين دهه گذشته وبه سرعت به يك صنعت پويا و رو به رشد تبديل شد آمار منتشره سال 2003 ميلادي نشان ميدهد كه از 133 ميليون تن ماهي در جهان 42 ميليون تن به آبزي پروري اختصاص دارد ( 32 %‌) و در رقابتي كه بين آبزي پروري و صيادي در جهان به وجود آمده است اين تناسب به نفع آبزي پروري در حال تغيير است چرا كه اين رقم در سال 1982 كمتر از 10 ميليون تن بوده است ثبات توليد درآبزي پروري عرضه در تمام ايام سال ، توليد متناسب با ذائقه مصرف كننده در آمد نسبتاً خوب آن ، ايجاد اشتغال ،‌ توسعه روستايي و . . . شتاب خاصي به توسعه آبزي پروري داده است ، در كشور ما تولــيدات سال 1383 نسبت به ده سال ما قبل از آن نمايانگر نقش آبزي پروري و رشد جهش مانند آبزي پروري مي باشد ، درسال 1383 در ايران 470 هزارتن محصولات شيلاتي توليد شده است كه 5/26 درصد آن به آبزي پروري ، 67 % به صيادي در درياهاي خليج فارس و عمان ، اقيانوس هند و 7 % به صيادي در درياهاي خزر مربوط است ،

اين درحالي است كه درسال 1373درست يك دهه قبل آبزي پروري كمتر از 13 درصد از توليدكشور را شامل ميشد
آبزي پروري توانسته است به طور غير مستقيم به عمران وتوسعه روستاها ، ارتقاء سلامت جامعه ، ايجاد فرصت هاي شغلي براي مردم روستا ، ايجاد ثروت ومهمتــر از همه توزيــع موزون كار وبه تبع آن افزايش ثروت و افزايش درآمد جامعه روستايي و در نتيجه توازن منطقه اي گام بردارد

آبزي پروري از جمله زير بخشهاي كشاورزي است كه بيشترين قرابت را با كشاورزي دارد و هر دو لااقل درآب مشترك هستندو هرجايي كه آبي براي كشاورزي وجود دارد مي توان با همزيستي مسالمت آميز ، ماهي نيز پرورش داد واين موارد دستاوردهايي است كه در راستاي تامين امنيت غذايي وافزايش سلامت جامعه با توسعه يافتگي روستاها به دست آمده است

جمعيت كشور ما از مرز هفتاد ميليون نفر تجاوز كرده است افزايش مصرف سرانه آبزيان از 6 كيلوگرم به 10كيلوگرم يكي ديگر از اهداف برنامه چهارم توسعه شيلات كشور است

حمل ونقل ، نگهداري ، عمل آوري ، فرآوري ، عرضه ، بازاررساني و بازار يابي و به طور كلي ترويج فرهنگ آبزي مصرفي اموري هستند كه بايستي به طور برنامه ريزي شده در راستاي آن گام برداشت
در درجه اول مي بايست به چشم انداز توسعه كشور و برنامه چهارم توجه داشت در افق اين چشم انداز يا Vision مضامين مهمي همچون اقتصاد دانايي ، بهره وري ، آموزش و ترويج و پژوهش تاكيد بر زير ساختها وبهره گيري ازتكنولوژي نوين از جمله مواردي است كه در بخش آبزي پروري مورد توجه برنامه ريزان قرارگرفته است
به طوري كه دربند« و » ماده 19 لايحه برنامه چهارم توسعه به افزايش توليد مواد پروتئيني دام و‌آبزيان در راستاي اصلاح ساختار تغذيه اشاره به نحوي كه سرانه سهم پروتئين حيواني در الگوي تغذيه به 29 گرم افزايش يابد ، يا به عبارت دقيق تر افزايش سهم آبزيان از مصرف پروتئين حيواني مورد استفاده در دسترس جامعه از 55/2 گرم پروتئين خالص آبزيان در 22 گرم پروتئين حيواني مصرف شده در روز درسال 1383 به 55/4 گرم در 29 گرم پروتئين حيواني مصرف شده درپايان برنامه چهارم برسد يا به عبارتي ديگر، افزايش سهم آبزيان در تامين پروتئين روزانه از 6/11 درصد درسال 1383 به7/15 درصد درسال 1388 ( پايان برنامه چهارم ) برسد يعني اين ميزان افزايش مصرف سرانه از 6 كيلوگرم در ابتداي برنامه چهارم به 10 كيلوگرم بايد برسد

مهمترين مسايل آبزي پروري :

 
1ـ اهميت آبزي پروري با توجه به رويكرد جهاني آن

2ـ اهميت مصرف آبزيان با توجه به تامين امنيت غذايي وتوجه به شعارماهي غذاي سلامتي

3ـ ضرورت استفاده از تكنولوژي نوين در امر آبزي پروري و افزايش بهره وري وكاهش هزينه توليد در راســتاي رقابت پذير كــردن محصول و مهــيا نمودن شرايــط پيوستن به سازمان تجارت جهاني ( WTO )‌
4ـ ضرورت توجه به زير ساختها در راستاي افزايش توليدات آبزي پروري

5ـ توجه خاص به جايگاه آموزش ، ترويج و تحقيق در امر آبزي پروري و آبزي مصرفي در راستاي دانايي محوري توليد و افزايش سرانه مصرف آبزيان از 6 كيلوگرم به 10 كيلوگرم در پايان برنامه چهارم توسعه
6ـ تاكيد بر حفظ وبازسازي ذخائر منابع آبي موجود در استان

7ـ افزايش كيفيت ، ثبات درتوليد ، ايجاد تنوع گونه اي متناسب باذائقه هاي مختلف ، كاهش هزينه هاي توليددرراستاي توجه به امر صادرات آبزيان

8ـ ايــجاد اشتغال ، كاهش فاصله درآمد روستايي با شهري ، توسعه روستايي و درنهايت توازن منطقه اي
علیرغم اینکه توجه به توسعه روستاها از سیاستها و برنامه های مفید واصولی در اقتصاد کشورهای غیر صنعتی است"لکن عدم وجود فرصت های شغلی در روستاها"روستائیان را وادار به مهاجرت به شهرها نموده است.حاصل این مهاجرتها "معضلاتی از قبیل بیکاری"اشتغال کاذب و غیر تولیدی و سایر مشکلات در جوامع شهرنشینی و از دست دادن زمینهای کشاورزی و تولید محصولات در روستاها میباشد.از راهکارهایی که میتوان جامعه را هدفمند و فرصت های شغلی ایجاد نمود "کند کردن روند حرکت مهاجرت از روستا به شهر است.به عبارتی دیگر انجام یکسری فعالیتهای هدفدار و زمان بندی شده که منجر به بهبود شرایط زیست در روستاها گردد"در روند این مهم موثر ومفید خواهد بود.به عبارتی دیگر  انجام یکسری فعالیتهای هدفدار و زمانبندی شده که منجر به بهبود شرایط زیست در روستاها گردد"در روند این مهم موثر و مفید خواهد بود.یکی از این فعالیتها "ترویج مسئولانه فن آبزی پروری در بین اقشار روستائی است.

توسعه روستایی ابعاد گوناگونی دارد و به طور خاص به توسعه بخش کشاورزی اطلاق می شود. بر اساس اعتقاد و باور عمومی، هدف اصلی توسعه روستایی کاهش فقر ،گرسنگی و تضمین امنیت غذایی برای احاد مردم می باشد آبزی پروری به عنوان بخشی از بدنه کشاورزی دارای اشکال مختلف است که در این نوشتار به آبزی پروری در مناطق ساحلی و درون سرزمینی(آبهای داخلی) در کشورهای در حال توسعه پرداخته خواهد شد
گرسنگی و سوء تغذیه از جمله مشکلاتی است که کشورهای فقیر با آن روبرو هستند.بر اساس گزارش سال 2002 سازمان خوار وبار کشاورزی ملل متحد،تقریبا" 799 میلیون نفر در 98 کشور در حال توسعه به غذای مکفی برای زندگی عادی،سالم و فعال دسترسی ندارند.تقاضا برای غذا به طور مرتب در سالهای اخیر در حال افزایش بوده و پیش بینی ها حاکی از آن است که با روند افزایش جمعیت و تغییر در رفتار غذایی(افزایش تقاضا برای محصول ماهی) نیازمندی به غذا برای 30 سال آتی به دوبرابر میزان فعلی خواهد رسید فلذا برای رسیدن به این هدف توسعه شبکه های محلی تولید ضروری می باشد

آبزی پروری به عنوان بخشی مهم و اثر گذار در تولید و تامین مواد غذایی و همچنین اشتغال و درآمد زایی میلیون ها نفر در بخشهای تولید و خدمات تولیدی آبزی پروری در تسکین ( کاهش) فقر و گرسنگی سهیم می باشد

سهم آبزی پروری در توسعه روستایی

آبزی پروری به روش ها و یا سامانه های مختلف پرورش گیاهان و جانوران آبزی در آبهای درون سرزمینی و مناطق ساحلی اطلاق می شود.این حرفه اغلب مکمل سیستم های دیگر تولید و تامین موادغذایی انسانها است و در امنیت غذایی سهم قابل ملاحظه ای داشته و همچنین در زمینه کاهش فقر، بسترهای لازم برای صید ماهیگیری سنتی وپرورش انواع مختلفی از آبزیان را فراهم و از این طریق باعث ایجاد اشتغال،در آمدزایی و بهبود معیشت جوامع روستایی و ساحلی می شود.

آبزی پروری دارای اشکال مختلف تولید(گسترده،نیمه متراکم ،متراکم و....)است که در حال حاضر این سامانه ها سهم وسیعی از تولید آبزیان پرورشی را به خود اختصاص داده اند هر چند سایر روشهای معمول نظیر پرورش ماهی در شالیزار ،رهاسازی بچه ماهی در منابع آبی طبیعی از جمله روش های تولید آبزیان محسوب می شوند ولی برآورد سهم تولید این بخش به واسطه عدم دسترسی به اطلاعات رسمی جامع (به علت مصرف محلی ) در دسترس نیست
مثال روشن از فعالیت آبزی پروری در کاهش فقر روستایی ،اشتغال و درآمد زایی می توان به تکثیر و پرورش ماهی و دیگر آبزیان،ادغام پرورش ماهی با کشاورزی نظیر کشت ماهی توام با برنج در مناطق جلگه ای سیل گیر و دورترین مناطق کوهستانی در آسیا و حفاظت و بازسازی ذخایر آبزیان اشاره نمود.

در مناطق ساحلی نیز با راه اندازی پرورش انواع آبزیان نظیر خرچنگ خاکی،اویستر،ماسل،انواع صدف ها ،میگو ،ماهی و گیاهان آبزی در ایجاد اشتغال مردم ساحل نشین در مراحل تولید،تامین نهاده ها و خدمات سهیم می شود.
در سامانه پرورش متراکم آبزی پروری ،میزان تولید در واحد سطح با به کارگیری فن آوری و مدیریت بهینه همانند پرورش آزادماهیان در قفس در آبهای داخلی و ساحلی (مناطق دوردست اروپاوامریکا جنوبی) و همچنین ماهیان گرمسیری نظیر هامور ماهیان ،زرد باله، سرخو و سی باس در آسیا و استرالیا بهبود و در توسعه روستایی نقش دارندعلاوه بر آنها راه اندازی پرورش میگو در مناطق ساحلی به واسطه ارزش بالای این محصول و فرصتهای صادراتی، منجر به توسعه این مناطق شده است، هرچند این حرفه در مناطق ساحلی اثرات منفی زیست محیطی و مسائل اجتماعی را در برداشته ولی در مجموع در توسعه زیر ساخت های این مناطق موثر بوده است.
آبزی پروری در مقیاس کوچک و خرد برای خانوارها، ضمن فراهم آوردن پروتئین با کیفیت بالا،اسیدهای چرب ضروری ،ویتامین ها و مواد معدنی به ویژه برای اقشار آسیب پذیر نظیر زنان بارداروشیرده،اطفال و بچه های پیش دبستانی باعث ایجاد اشتغال و درآمد زایی شده ودر مقیاس بزگ نیز با ایجاد فرصت های شغلی در حلقه های مختلف تولید نطیر تهیه و تامین لارو،بازار،ساخت و ساز،تعمیر و نگهداری و خدمات حمایتی موجب در آمدزایی افراد روستایی می شود

بنابراین از مزایای آبزی پروری در توسعه روستایی می توان به سلامت،تغذیه ،اشتغال،درآمدزایی،کاهش آسیب پذیری و توسعه پایدار اشاره داشت

از مزایای غیر مستقیم آبزی پروری می توان به افزایش دسترسی به محصول ماهی در بازارهای محلی و شهری ،کاهش هزینه های خانوار روستایی از طریق صرفه جویی در مصرف سایر اقلام تولیدی درآمدزا،بهره گیری از منابع مشترک از طریق پرورش آبزیان در قفس،پرورش نرمتنان ،گیاهان آبزی و رهاسازی آبزیان در منابع آبی برای صید همگانی به ویژه برای کسانی که از زمین کافی برخوردار نیستند نام برد

از مزایای دیگر آبزی پروری ادغام آبزی پروری با کشاورزی است(نظیر پرورش ماهی در شالیزار) که اغلب این کار چشم پوشی می شوددر حالی که این شیوه تولید باعث افزایش بهره وری تولید کشاورزی از طریق استفاده از کود و غذای آبزیان و همچنین در کنترل آفات وناقلین بیماری زا به انسان از نظر پزشکی موثر است

فلذا برای رسیدن به اهداف آبزی پروری در توسعه روستایی بایستی از پتانسیلهای موجود نظیر استفاده از آب ذخیره کشاورزی در امر آبزی پروری بهره گیری بهینه نمود

با تمام این اوصاف شاید تعجب آور نباشد که تولید آبزی پروری از سال 1970 همواره در حال افزایش بوده و به عنوان سریعترین بخش تولید غذا در دو دهه اخیر مطرح بوده است

نرخ رشد سالیانه این بخش از سال 1984 به صورت سالیانه در حدود 11 درصد و در سال 2002 میزان تولید آبزی پروری جهانی در حدود 51.4 میلیون تن گزارش شده است

از نظر میزان وزنی تولید، ماهیان(آب شیرین) در رده اول و سپس نرمتنان و گیاهان آبزی در رده های بعدی تولید قرار گرفته اند.در حال حاضر حدود 260 گونه آبزی قابل پرورش وجود دارد و در طی سالهای آخیر تعداد آنها رو به افزایش بوده و در بین آبزیان پرورشی ماهیان،سخت پوستان ،نرمتنان و گیاهان آبزی در جایگاه ویژه ای قرار داشته و کشور چین به عنوامن بزرگترین کشور تولید کننده آبزیان در جهان مطرح می باشد

 

چگونگی افزایش نقش آبزی پروری در توسعه روستایی

برای افزایش نقش آبزی پروری در توسعه روستایی، بهره گیری از سیستم های پرورشی کارا برای افزایش بهره وری تولید در سطوح فعلی ، توسعه و گسترش سطوح جدید زیر کشت در مناطق ساحلی و درون سرزمینی که از پتانسیل بالقوه مناسبی برخوردارمی باشند می توان اشاره کرد در مناطق ساحلی زمین های شور،لم یزرع و مردابی وجود دارد که برای کار کشاورزی مناسب نبوده ولی می توان با بهره گیری از سیستم های آبیاری و غیره به توسعه مناطق ساحلی و ساحل نشینان و در مناطق درون سرزمینی نیز با احداث مزارع آبزی پروری در مقیاس خرد و بزرگ تجاری در مناطق مستعد به توسعه روستایی کمک نمود

برای رسیدن به اهداف فوق و توسعه مناطق روستایی کمک دولت ها با برنامه ریزی های میان بخشی ،تامین اعتبارات و تسهیلات،کاهش ساختار بوروکراسی ،تصمیم گیری به موقع،ایجاد ظرفیت سازی ساختاری ،اطلاع رسانی ،توسعه زیرساختها ،تزریق فن آوری،توسعه بازار، خدمات ترویجی و.... ضروری می باشد.با بهره گیری از بیو تکنولوژی در آبزی پروری جهت افزایش نرخ تولید گونه های پرورشی از طریق بهبود ارزش تغذیه ای غذای آبزیان، بهبود مدیریت بهداشت تولید،توسعه و تنوع بخشی به گونه های آبزی ،بهبود مدیریت ذخایر آبزیان و حفاظت از محیط زیست در جهت نیل به اهداف توسعه ای و افزایش نقش آبزی پروری کمک کار خواهد شد

برنامه ریزی آتی

در حال حاضر از تمام امکانات و پتانسیل های آبزی پروری جهت سهیم شدن در تولید غذای جهانی به طور کامل و شایسته استفاده نشده است.بر همین اساس در سال 2001 ،تصمیم گیری برای ایجاد زیرکمیته آبزی پروری در کمیته ماهیگیری فائو مطرح و تصویب شد

کشورهای عضو فائو نیزبرای بهره گیری از این فرصت به عنوان ابزار توسعه ای برای ممالک خود به این زیر کمیته متصل شده و در مجموع به این نتیجه رسیدند که آبزی پروری می تواند نقش تعیین کننده ای در توسعه اقتصاد ملی،تامین غذا و امنیت غذایی ایفا نماید

در کنار توسعه آبزی پروری و به منظور توسعه پایدار این حرفه ایجاد و تدوین استانداردهای آبزی پروری نظیر مدیریت بهینه تولید،دستورالعملهای cocبا بهره گیری از دستور العمل فائو در ماهیگیری مسئولانه ، تولید ارگانیک و هماهگ شدن با قوانین و مقرات تجاری جهانی و حفاظت از محیط زیست در دستور کار قرار داده شده است.
علاوه بر آن ضرورت گنجاندن مباحث آبزی پروری به عنوان یک فعالیت مهم در برنامه توسعه ای هر کشوری مد نظر قرار گرفته و در برنامه ریزی توسعه ای جهت هماهنگی با سایر زیر بخش ها ی اقتصادی ، حمایتی و سازمانهای مسئول منابع آب و خاک و .... لحاظ می شود

مشارکت بخش خصوصی- دولتی و همکاریهای منطقه ای و بین المللی

مشارکت بخش خصوصی و دولتی در آبزی پروری و تشکیل شبکه های آبزی پروری(تشکل های تولیدی) با وجود هزینه و زمان بر بودن آن می تواند به طور قابل ملاحظه ای در توسعه زیر بخش آبزی پروری ثمربخش باشد زیرا این امر در شناسایی موانع و راه حل های منطقی برای رسیدن به اهداف توسعه ای اثر گذار است.همچنین همکاریهای منطقه ای و بین المللی دولتی و خصوصی باعث ایجاد فرصت، افزایش آگاهی و مبادله تجربیات دو جانبه شده و با ایجاد فضای گفتگو و مذاکره در خصوص حلقه های مختلف تولید آبزی پروری در جهت توسعه آبزی پروری ،تولید غذا،اشتغال،بهبود معیشت و امنیت غذایی موثر واقع می شود.

نقش آبزی پروری  در روستاهای جاسک

با نگاهی به منطقه جاسک"بافت منطقه و پراکندگی روستاها و همچنین دارابودن ۲۸۰کیلومتر مرز آبی شهرستان "اگرچه بعضا این مناطق را بلحاظ اینکه ممر درامدی قاطبه مردم" بجهت ارتباط با آنسوی آبها و کشورهای خلیج "مستثنی میدانند ولی در دراز مدت از این قاعده مستثنی نخواهد بود "لکن  آبزی پروری(کشتاب ورزی)یا مزرعه داری آبزیان میتواند آلترناتیو مناسبی برای این مهم باشد بطوریکه این گزینه "میتواند در تمامی عرصه های زندگی آنان نقش ایفا کند "اقتصادی"اجتماعی"و سیاسی"...اقتصادی از آن جهت که با اجرای طرح هایی چون پروزش میگو در آبهای شور و شیرین در بخش شرقی شهرستان" ماهیان گرمابی و سردآبی در بخشی از بشاگردو خرچنک دراز آب شیرین"منجر به اشتغال میشود و از مشاغل کاذب جلوگیری میکند و"اجتماعی چون ماهی غذای سلامتی است"و اما در بعد سیاسی آن "از مهاجرت روستائیان به شهر بلحاظ اشتغال زایی آن جلوگیری میکند"و ارمغانی چون تثبیت مرزها را بدنبال داردو این تثبیت در تامین امنیت نقش وافری خواهد داشت. جاسک دارای پتانسیل ها و ظرفیت خوب آبزی پروری است"وتاکنون حدود 10000هکتار زمین مستعد و لم یزرع برای پرورش میگو شناسائی شده "بطوریکه توسعه این مهم اگر با برنامه و کارشناسی صورت بگیرد "چه بسا بیکاری   جوانان روستائی و شهری " اعم از کارگرو کارشناس مرتفع شود.سد جگین بعنوان منبع عظیم آبی دارای ظرقیت مناسبی است برای پرورش ماهیان"خرچنگها"و میگوی آب شیرین"و چه بسا کشاورزان "میتوانند قبل از ورود آب به مزارعشان "کشتاب ورزی را توسعه دهندو کار خود را به شکل دو منظوره ادامه دهند همچون تجربه برنج کاران شمالیمان که ماهی و برنج را توامان کشت میدهند.پس جاسک دارای ظرفیتها"امکانات"و توانایی های خوبی داردو از سوئی تجربه سالیان گذشته در امر ترویج فن آبزی پروری در مناطق روستائی موید این مطلب است "که قادریم نظر روستائیان را به سمت آبزی پروری در محل سکونتشان جلب نمائیم" و به این وسیله انگیزه لازم را در روستائیان برای ماندن فراهم کنیم و از سوئی میتوان با توسعه این بخش" مددجویان نهادهائی چون  کمیته امدادو بهزیستی "خود میتوانند صاحب اشتغال و معیشت شوند و ممردرآمدی از این طریق حاصل نمایند. اما طی این مسیر منوط به تلاش و زحمات زیادی است".بخشی از زیزبناهای پرورش میگو با صرف اعتبارات کلان در منطقه یکدار شرقی و غربی باتمام رسیده و آماده برای ساخت مزارع و بهره برداری است" و این خود فرصتی است استثنایی که بتوانیم با آموزش و ترویج "فن آبزی پروری که خود صبر و حوصله زیادی میطلبدبه نتیجه دلخواهمان که همانا استفاده بهینه از منابع آب کشاورزی "ایجاد اشتغال برای جوانان روستائی"تقویت درامد آنان"احیای نقش زنان در تامین مایحتاج خانواده"بالابردن میزان مصرفه خانواده ها و از همه مهمتر ایفای نقش بهتر و بیشتر روستائیان ما در اقتصاد کشور با افزایش تولید آبزیان ازجمله دستاوردهای این فعالیت ترویجی خواهد شد

 

 

منبع:فائو

نويسندگان اين مطلب آقايان مظفر معظم مدير كل شيلات فارس و عليرضا هدايتي مدير روابط عمومي اداره كل شيلات فارس و علی محمدیاری هستند

 

انجمن علمی شیلات واحد بوشهر

روش بررسی رشد، مهاجرت و برآورد جمعیت شاه‌میگوی خاردار Panulirus homarus

 

روش بررسی رشد، مهاجرت و برآورد جمعیت شاه‌میگوی خاردار Panulirus homarus
چهار شنبه 22 فروردین 1386
محمد مهدی رضایی
بخش مدیریت ذخائر مرکز تحقیقات شیلاتی آبهای دور چابهار mehdi_rezaai@yahoo.com

 

لابسترهاي خاردار[1] خانواده Palinuridae در درياهاي گرمسيري و معتدله پراكنده اند كه تراكم و تنوع گونه ها در درياهاي گرمسيري بيشتر است و نقش مهمي در زنجيره هاي غذايي بستر دريا از مناطق كم عمق تا عميق دارند, گونه هاي جنس Panulirus به دليل داشتن اندازه بزرگ از نظر شيلاتي مهمترين دسته لابسترها ميباشند (FAO 1984 & King 1995). گونه Panulirus homarus متعلق به مناطق گرمسير با عمق كمتر از 90 متر (بهترين عمق 1 تا 5 متر) ساحلي با انرژي زياد و طغياني ميباشد و 3/8 درصد صيد شاه ميگوهاي پالينوريد را به خود اختصاص داده است, در ايران نيز سالانه 20 تا 30 تن از اين گونه صيد ميشود (Fatemi 2001). شاه ميگو گونه Panulirus homarus از آبزيان مهم شيلاتي و مهمترين شاه ميگوي سواحل جنوبي ايران ميباشد كه ذخاير آن در طي چند سال اخير رو به كاهش بوده است در نتيجه بررسي زيست شناسي گونه, پايش جمعيت و مديريت ذخائر آن مهم مي باشد. اين گونه داراي سه زير گونه ميباشد(FAO 1984): P.h.homarus (از شرق آفريقا تا ژاپن و استراليا), P.h.rubellus (در جنوب شرق آفريقا و جنوب شرق ماداگاسكار ), P.h.megasculptus (در ساحل جنوبي شبه جزيره عربستان و غرب هندوستان).

يكي از مهمترين مشخصات پالينوريدها مهاجرتهاي طولاني ميباشد (Lipcius &Cobb, 1995 ) و بسياري از آنها داراي الگوهاي خاص حركتي هستند. اين مهاجرتها ممكن است توسط پيش بالغين ( به منظور مكان يابي براي رشد و تغذيه) و بالغين در مرحله تخمريزي (به منظور مكان يابي براي منطقه مناسب براي تكامل و رشد لاروها) صورت بگيرد بنابراين براي مديريت بهتر ذخاير شاه ميگو اطلاع از نحوه و زمان مهاجرت بسيار مهم است زيرا ميتوان در مسير مهاجرت صيد آنها را توسط صيادان ممنوع كرده و باعث افزايش ميزان احيا در نسل بعد شد (Chubb 1995).

رشد و جمعيت عوامل اصلي در ميزان توليدات يك گونه مي باشند(Gulland 1975 & chapman 1978) و مهاجرت, هر گونه حركت سازمان يافته و نه تصادفي افراد يك ذخيره مي باشد كه باعث تغيير ميزان صيد و اندازه هاي طولي افراد ذخيره در يك منطقه ميشود و در كلاسه هاي طولي مختلف با اهداف مكان يابي تغذيه, بلوغ, تخمريزي و. . . صورت ميگيرد (Sparre et al 1993) بنابر اين به منظور بررسي احيا, مكان تخمريزي , شرايط تخمريزيبررسي مهاجرت ضروري است(Sheaves 1993). يكي از بهترين روشها براي برآورد جمعيت, رشد و مهاجرت روش علامت گذاري و صيد مجدد است (King 1995 & Thorsteinsoon 2002) كه در ايران تا كنون مطالعات كمي با استفاده از اين روش صورت گرفته كه بيشتر در مورد ماهيان خاوياري بوده است. محاسبه رشد سخت پوستان در طبيعت, مهاجرت و برأورد دقيقتر جمعيت نياز به تگ گذاري, رهاسازي و صيد مجدد دارد (Miller & Mohn 1993) بنابراين افزايش استفاده از اين تكنيك در ايران بسيار ضروري ميباشد.

Munro (1995) رفتار P.homarus در برابر قفس را تابع يك نظم مشخص ندانسته و ذكر نموده كه ميزان صيد اين گونه در قفس وابسته به تراكم اين گونه در طبيعت نبوده و داراي توزيع پويسون ميباشد لذا براي برآورد جمعيت بهتر است از مقدار صيد در واحد قفس استفاده نشود و از طرفي بهترين وسيله صيد براي اين گونه كه كمترين آسيب زيست محيطي را دارد قفس است لذا بايد از روش تگ گذاري و صيد مجدد استفاده نمود زيرا برآورد جمعيت در اين روش با استفاده از نسبت افراد تگدار به افراد بدون تگ در صيد است و روش صيد چندان مهم نيست.

مهمترين وسايل صيد پانوليروسها نيزه, غواصي و صيد مستقيم, صيد در شب با نور, تور پيچ و تله ميباشد (King 1995).در منطقه اقيانوس هند تحقيقات بيولوژيكي بسيار كمي بر روي گونه Panulirus homarus انجام شده است و در نتيجه در اين مناطق مديريت مناسب براي حفظ ذخائر آن نيز اعمال نشده است (Chubb 1995).

روش كلي بررسي رشد، برآورد جمعيت و مهاجرت شاه ميگو و بطور كلي سخت پوستان را مي‌توان بصورت زير ارائه نمود:

يكي از مهمترين فرضها در تگ گذاري استفاده از جانور سالم ميباشد (Munro 1995) بنابراين قفس بهترين وسيله است زيرا لابستر را سالم و با كمترين أسيب ديدگي صيد مينمايد. قفسها را با فاصله 40 تا50 متر قرار داده تا همپوشاني نداشته باشند(King 1995 & Sheaves 1993) دريچه هاي فرار نابالغها هم مسدود ميشود تا كلاسه هاي طولي كوچكتر هم صيد شوند. به دليل اينكه سخت پوستان داراي پوست اندازي ميباشند در تگ زني به آنها بايد دقت نمود كه تگ را در جايي از بدن قرار دهيم كه در هنگام پوست اندازي از بدن جدا نشود( مخصوصا اگر از تگ اسپاگتي استفاده شود) لذا بسياري از محققين ماهيچه مفصلي بين سر و شكم را براي قرار دادن تگ مناسب ميدانند(Thorsteinsoon 2002). تگ اسپاگتي داراي دو قسمت پلاستيكي سخت و نرم ميباشدكه قسمت سخت به شكل قلاب ميباشد كه در گوشت فرو مي رود و قسمت نرم حاوي اطلاعات لازم و يا كد مشخص كننده ميباشد كه خارج از بدن ميباشد كه اين كد نشان دهنده زمان و مكان رها سازي ميباشد (King 1995). ميتوان از دستگاه تگ زن مدل Dennison tag-fast استفاده نمود (Linnane 2005).

در تحقيقاتي كه در آنها از تگ استفاده ميشود، تگ نبايد تاثيري بر رشد و مرگ و مير داشته باشد (Laird &Stott 1978) بنابراين براي آزمون كارايي و تاثير تگ بر روي مرگ و مير و رشد لابسترها ابتدا قبل از شروع كار يك مرحله آزمايشي را قرار ميدهيم كه در اين مرحله در استخرهاي بتوني لابسترهاي تگ دار و بدون تگ مقايسه ميشوند تا تاثير تگ بر پارامترهاي بيولوژيك مهم بررسي شود در اين مرحله همچنين ميزان ماندگاري تگها در بدن بررسي ميشود. در استخرهاي آزمايشي بلوكهاي سيماني قرار داده ميشود تا لابسترها بعنوان پناهگاه از آن استفاده كنند, 10% تعويض آب و دو بار غذادهي در روز با استفاده از اسكوئيد, ميگو و ماهي صورت ميگيرد و روي استخر را با پوشش تيره مي پوشانيم تا ميزان نور محيطي در استخر به 20% كاهش يابد (Jong 1993). با اثبات فرض عدم تاثير تگ بر رشد و بازماندگي لابستر و بازماندگي مناسب تگها در بدن، بررسي ها در محيط دريا آغاز خواهد شد.

در نمونه‌برداريها، نمونه هاي صيد شده از دريا را از نظر داشتن يا نداشتن تگ بررسي نموده سپس زيست سنجي (طول كاراپاس به ميليمتر و وزن به گرم), تگ گذاري( بسته به روش كار) و رهاسازي صورت مي‌گيرد و با توجه به نوع محيط مورد مطالعه از نظر باز يا بسته بودن از روشهاي مختلف موجود مانند پترسن، اشنوبل و جولي براي برآورد جمعيت استفاده ميكنيم. تغيير طول و يا وزن در زمان را رشد ميناميم كه معمولا در لابسترها طول كاراپاس مد نظر ميباشد چون اندازه گيري أن خطاي كمتري نسبت به طول كل دارد:

G = (L2 – L1)/(∆t)

كهG ميزان رشد, L2 طول در زمان صيد,L1 طول در زمان رهاسازي و ∆t فاصله زماني بين رهاسازي و صيد مجدد براي هر نمونه مي باشد

به منظور بررسي وجود يا عدم وجود مهاجرت ذخيره بايستي نمونه برداري در فواصل زماني مختلف صورت گرفته و مقدار حركت لابسترهاي تگ دار شده را كه دوباره صيد ميشوند را با توجه به محل رهاسازي أنها بدست أورده و با توجه به فاصله زماني بين رهاسازي و صيد مجدد مسير طي شده را با مدت زمان رهايي براي كليه لابسترهاي بازگيري شده رگرسيون گرفته و معني دار بودن اين رگرسيون نشان دهنده مهاجرت لابستر ميباشد علاوه بر اين بايستي جهت حركت نيز مشخص شود(Lozano-Alvarez 2003).

از ميان تحقيقات انجام شده بر روي شاه‌ميگو ميتوان به موارد زير اشاره نمود:

1. ساري(1370) در بررسي خود تحت عنوان بيوسيستماتيك خرچنگهاي دراز چابهار, مراحل تكوين تخم, بلوغ و زيست شناسي گونه هاي مختلف شاه ميگو را در منطقه چابهار بررسي نموده است, وي گونه Panulirus homarus را گونه غالب منطقه معرفي نموده و عواملي مانند بستر، جانوران موجود در بستر، تيرگي آب، رسوبات و. . . را عامل تعيين كننده پراكنش هر گونه معرفي نموده است. دو زير گونه P.h.homarus وP.h.megasculptus در اين تحقيق گزارش شده كه زير گونه دوم فراواني بيشتري داشته است. وي از ميان گونه هاي بررسي شده گونه Panulirus homarus را به دليل رشد بالاتر نسبت به ساير شاه ميگوها, بلوغ سريعتر و مقاومت بالاتر در برابر شرايط محيطي براي مطالعات بعدي و سرمايه گذاري اقتصادي پيشنهاد نموده است

2- فاطمي (1377) در بررسي خود تحت عنوان پويايي جمعيت و ارزيابي ذخائر شاه ميگوي منطقه چابهار با تاكيد بر گونه Panulirus homarus , اين گونه را مهمترين شاه ميگوي ايران اعلام نموده و اختلاف معني داري بين طول شاه ميگو در پنج منطقه نمونه برداري و بين جنسها مشاهده نموده است وي جمعيتهاي اين پنج منطقه را مجزا دانسته است.

3- Mohammed و George در سال 1968 (Munro 1995) گونه Panulirus homarus را در سواحل هند علامتگذاري و رهاسازي نمودند و اعلام نمودند كه ميزان رشد اين گونه در طبيعت كمتر از محيط پرورشي است.

4- Mc Koy (1983) در بررسي مهاجرت لابستر Jasus edwardsii با استفاده از روش علامتگذاري در جزيره استوارت[2] نيوزيلند, 4393 لابستر را علامتگذاري و نزديك ساحل رهاسازي نمود كه بيشتر افراد بازگيري شده كمتر از پنج كيلومتر و 16% مسافت بيشتر از پنج كيلومتر را به سمت اعماق طي كرده بودند, وي ذكر نموده كه مهاجرت مشخص و سازمان يافته اي در اين گونه وجود ندارد.

5- Bannister و همكاران (1994) رشد, مهاجرت و بقاي لابسترهاي تكثير شده به روش مصنوعي را در ساحل شرقي انگلستان بررسي نمودند كه در اين بررسي از سال 1983 تا 1988 تعداد 49000 لارو سه ماهه با تگ لنگري T شكل علامتگذاري و رها سازي شدند كه بيشترين ميزان مهاجرت شش كيلومتر از محل رها سازي و بقا 85% بوده است.

6- Smith و همكاران (1998) مهاجرت و الگوي رفتار لابستر اروپايي Homarus gammarus رهاسازي شده را با استفاده از تگهاي الكترومگنتي از راه دور مورد بررسي قرار دادند كه حركتها همه در شب و 5/1 تا3 ساعت بعد از غروب آفتاب بوده و با تغيير فصل از تابستان به زمستان و كاهش دما مهاجرت كاهش يافته بوده است.

7- Jong (1993) ميزان رشد گونه Panulirus homarus و رابطه آن با جنسيت را در استخر بتوني با علامتگذاري بر روي اوروپود[3] (سوراخ نمودن) مورد بررسي قرار داده و بيان داشت كه ميزان رشد در نگهداري توام نر و ماده با هم كاهش داشته و نگهداري آنها بصورت جدا از هم باعث افزايش رشد ميشده است.

8- Miller و Mohn (1993) در مقايسه دو روش لسلاي و تگ گذاري و صيد مجدد به منظور برآورد جمعيت لابستر و خرچنگ به اين نتيجه رسيدند كه روش لسلاي براي هر گونه داراي خطاهاي خاصي ميباشد كه براي رفع آن بايد از قبل با منابع خطا آشنا بود و به صورت كلي روش دوم را پيشنهاد مي كنند.

9- Lozano-Alvarez (2003) در بررسي پراكنش , رشد و مهاجرت پيش بالغين Panulirus argus با استفاده از تگ اسپاگتي, برآورد جمعيت را در دو منطقه مقايسه نمودند كه حركت لابسترها در اين بررسي بصورت تصادفي بوده و مهاجرت سيستماتيك و سازمان يافته مشاهده نشده است.

10- Linnane و همكاران(2005) در مطالعه الگوي مهاجرت شاه ميگوي Jasus edwardsii در جنوب استراليا با استفاده از تگ لنگري T , 22 درصد از شاه ميگوهاي رهاسازي شده را مجددا صيد نمودند و مشاهده نمودند كه از اين لابسترها 68% كمتر از يك كيلومتر,5/16% بين يك تا پنج كيلومتر, 5/11% بين پنج تا 20 كيلومتر و چهار درصد بيشتر از 20 كيلومتر حركت كرده بودند كه بيشتر حركتها در نوار ساحلي بوده است.

11- Chris و همكاران (؟؟) تگهاي الاستومر[4] و اسپاگتي را در شاه ميگو مقايسه نمودند كه تگ نواري به دليل قابليت مشاهده آسانتر و عدم خرد شدن بهتر تشخيص داده شد.

منابع مورد استفاده :

1-ساري.1370. بيوسيستماتيك خرچنگهاي دراز چابهار.پايان نامه دوره كارشناسي ارشد دانشگاه تهران

2-فاطمي.1377. پويايي جمعيت و ارزيابي ذخائر شاه ميگوي منطقه چابهار با تاكيد بر گونه Panulirus homarus . پايان نامه دوره دكتري دانشگاه آزاد اسلامي واحد علوم و تحقيقات.

3- Bannister,RCA. JJ, Addison. SRJ,Lovewell. 1994. Growth, Movement, Recaoture rate and Survival of Hatchery reared Lobsters (Homarus gammarus(Linnaeus 1758)) Released into the Wild on the English East Coast. Crustaceana. 67(2): 156-172

4- Chris,M.C, Woods and P,S,James. ??. Evaluation of visible Implant Flurescent Elastomer (VIE) as a Tagging Technique for Spiny Lobster (Jasus edwardsii). Journal of Marine and Freshwater research. 54(7): 853-858

5- Chubb,C,F.1995. Reproductive Biology; Issues for Management in: Spiny Lobster Management by Phillips,B,F. J,S,Cobb and J,Kittaka. Fishing news books: 181-212.

6- FAO. 1984. Western Indian Ocean fishing area 51. Volume 5. FAO Species identification sheets for fishery purposes.

7- Fatemi,S,M,R. 2001. Lobster Fisheries Management in the Sea of oman. . First International Conference on Fisheries,Aquaculture and Environment in the Northwest Indian Ocean.

8- Jong,K. 1993. Growth of the Spiny Lobster Panulirus homarus (Linnaeus 1758), depending on sex and influenced by reproduction. Crustaceana. 64(1): 18-23.

9- Lipcius,R,N and J,S,Cobb. 1995. Ecology and Fisheries Biology of Spiny Lobsters*

10- McKoy,J,L. 1983. Movement of Rock Lobsters Jasus edwardsii (Decapoda, Palinuridae), Tagged near Stewart Island, New Zeland. New Zeland Journal of Marine and Freshwater Research abstracts.

11- Lozano-Alvarez,E. Briones-Fourzan,P and Ramos-Aguilar,M,E. 2003. Distribution, shelter fidelty and Movement of sub adult Spiny Lobsters (Panulirus argus) in areas with artificial shelters (Casitas)

12- Miller,R,J and R,K,Mohn. 1993. Critique of the Leslie Methoddd for Estimating sizes of Crab and Lobster Populations. North American Journal of Fisheries Management. 13: 676-685

13- Munro,J,L.1995. Fisheries for Spiny Lobsters in the Tropical Indo-Pacific, in: Spiny Lobster Management by Phillips,B,F. J,S,Cobb and J,Kittaka. Fishing news books:76-82

14- Sheaves,M,J. 1993. Pattern of Movement of some fishes within an Estuary in Tropical Australia. Journal of Marine and Freshwater research. 44: 867-870.

15- Smith,I,P. K,J,Collins. A,C,Jensen. 1998. Movement and Activity patterns of the European Lobster, Homarus gammarus, Revealed by Electromagnetic Telemetry. Journal of Marine Biology. 132(4):611-623

16- Sparre,P. E,Ursin and S,C,Venema. 1993. Introduction to tropical fish Stock Assessment, Part1-Mannual. FAO Fisheries Technical Paper : 271-289

17- Thosteinsoon,V. 2002. Tagging methods for stock assessment and research in Fisheries.

King,M. 1995. Fisheries Biology , Assessment and Management. Fishing news books: 341pp

[1] - Spiny or Rock

[2] Stewart

[3] Uropod

[4] - اين نوع تگ شامل مواد رنگي مايعي است كه به زير پوست تزريق مي‌شود و بعد از تزريق جامد مي‌شود.

 

http://www.anjomansh86.blogfa.com/post-7.aspx

به نام خدا

مقدمه

دردنیا گونه های متعددی از کبک وجود دارد که معروفترین آنها عبارتند از: کبک چوکر (Alectoris Chukar) ،

کبک صخره ای (Alectoris graeca) و کبک پاقرمز اروپایی (Alectoris rufa) . البته همه کبک ها پاقرمر هستند.

گونه های موجود در کشور ما بیشتر از نوع چوکر (Chukar) میباشند.

از دیرباز در بسیار ی از کشور ها پرورش و نگهداری پرندگانی از قبیل قرقاول، بوقلمون و کبک، علاوه بر پرورش مرغ جهت تامین گوشت مصرفی انسان به ویژه جهت سلیقه های خاص متداول بوده است.

در پاره ای از کشور ها نیز پرورش متراکم تعدادی از پرندگان وحشی نظیر کبک متداول شده است. صنعت تولید و تکثیر و پرورش کبک در ایران حدود سه سال است که توسط تعداد انگشت شماری از دوستداران شکار و طبیعت آغاز شده و دوستان پرورش دهنده موفق به تولید و تکثیر کبک ایرانی نیز گسته اند، و تجارب خوبی در این زمینه کسب کرده اند. در حال حاضر مزارعی در استانهای فارس، کرمان، سمنان، گلستان و اصفهان به این فعالیت مشغول میباشند.

خصوصیات ظاهری

کبک پرنده ای است زیبا و خوش خوان که در طبیعت، در دامنه کوهها و شیب های کوهستانی، صخره ها و تپه ماهور ها زندگی میکند.

به هنگام احساس خطر، از کوهها به سرعت بالا می دود و معمولا این کار را به پرواز ترجیح میدهد. گوشت این پرنده بسیار خوشمزه و به لحاظ ارزش غذایی نسبت به دیگر طیور از موقعیت ممتازی برخوردار است.

این پرنده معمولا دارای پوششی با پرهای خاکستری است و گلولی نخودی رنگ با نوار حاشیه های پهن سیاه بوده و از زیر شکم و پهلو ها خالهای کشیده زیبایی به چشم می خورد. پاها و منقارش سرخ رنگ است و نر و ماده لحاظ شکل ظاهری تفاوت چندتنی با یکدیگر ندارند.

کبک نر به طور عمومی بزرگتر از ماده میشود، در حالی که سر ماده بیضی شکل میباشد، هم کبک ماده و هم نر در پشت پاها بر آمدگی شبیه میخ دارند که در نرها برآمدگی بزرگتر میباشد.

وزن پرنده نر حدود 540 گرم و وزن ماده حدود 500 گرم میشود.

در طبیعت حدود 15-12 عدد تخم میگذارد اما با پیش بینی های خاص این تعداد در بستر به حدود 40 عدد میرسد و این امر از اهمیتی ویطه در پرورش این پرنده و تولید آن برخوردار است.

قد پرنده حدود 35 سانتیمتر است و در اواخر زمستان جفت گیری میکند. در این هنگام گله از هم متلاشی شده و هر نر وماده با هم بصورت جفت زندگی میکنند و تا پایان ایام جوجه کشی باهم میمانند و حتی گاهی پرنده نر روی تخم ها میخوابد.

گوشت کبک

گوشت این پرنده از گوشتهای بسیار سودمند و لذیذ است اگرچه دسترسی به آن حد اقل در حال حاضر درکشور ما برای همه مهیا نیست. ویژگیهای گوشت این پرنده به شرح زیر است :

در هر صد گرم گوشت کبک 24.5 گرم آلبومین، 1.4 گرم چربی و حدود 1 تا 1.5 گرم مواد معدنی وجود دارد.

وجود مقدار زیادی از مواد معدنی در گوشت کبک نشان دهنده ارزش حیاتی آن است. مقدار پتاسیم این گوشت زیاد است و کلسیم، فسفر، منیزیم، آهن و گوگرد موجود در آن نیز بدن را تامین میکند.

کانی های موجود در گوشت کبک به خوبی جذب بدن میشود و به همین جهت در این زمینه مواد مورد نیاز بدن را در دسترس سلول قرار میدهد.

گوشت کبک برای همه افراد اعم از کودک و سالمند، غذایی سالم و سلامت بخش است. گوشت کبک کمتر تولید اسید اوریک میکند، فعالیت کلیه را افزون میسازد و به دفع سموم بدن یاری فراوان میرساند. باتوجه به این ویژگی ها برای همه افراد و در مورد همه بیماریها، غذایی خوب و موثر است.

تکثیر و پرورش

تکثیر کبک بطور کلی آسان میباشد. در صورتی که پرنده های سالمی در اختیار داشته باشیم و مدیریت معقولی اعمال شود.

اولین نکته گرفتن پرنده هایی است که جهت همین امر در مزارع تکثیر و پرورش تولید شده اند. مطلوب ترین زمان برای علامت گذاری جهت تربیت در طول 72 ساعت نخست خارج شدن از تخم است. اولین مراحل جوجه کشی تربیت الگوهایی هستند برای رام کردن یا پرواز کردن . رام کردن در مورد پرنده های گوشتی نیز صادق میباشد.

تشخیص جنسیت

در نظر اول کبک نر وماده در رنگ، نشانه و ظاهر عمومی یکسان به نظر میرسند. اما تفاوتهای آشکار اندکی نیز وجود دارند :

پاها اندکی متفاوت هستند. کبک نر پای قویتر و پولکهای منظم تری نسبت به ماده دارد. هر دوی آنها برآمدگی سیخ مانندی در پشت پا دارند ولی این برآمدگی در جنس نر بزرگتر از ماده است. نر ها به طور عمومی بزرگتر از ماده ها هستند. سر نرها گرد و ماده ها بیضی شکل میباشد. گردن کبک نر معمولا باریکتر و سخت تر از کبک ماده است.

اگر با راههای فوق موفق به تعیین جنسیت پرنده نشده اید میتوانید به تفاوت آنها از نظر منافذ جنسی متوسل شوید.

جفتگیری

دو سبک برای جفتگیری کبک ها وجود دارد، آنها میتوانند دو به دو در قفسهای جداگانه جفتگیری نمایند. راه حا ساده تر که زحمت نگهداری را به حد اقل میرساند نگهداری پرندگان نر و ماده به نسبت 1 به 3 یا 1 به 4 و بطور جمعی است. ناگفته نماند که در سیستم جفتگیری دو تایی تعدتد تخم ها حدود 60 عدد و در جمعی حدود 40 عدد در فصل تخم گذاری میباشد.

جمع کردن و ذخیره سازی تخم ها

در صورت استفاده از آشیانه های دسته جمعی، تخم کبکها باید حد اقل 4 بار در روز جمع آوری شود. تخمها پس از تمیز کردن حد اکثر تا دوهفته در دمای 15 درجه سانتی گراد و رطوبت حدود 75% نگهداری میکنند. و بهتر است روزی دو بار آنها را تحت زاویه 45 درجه بچرخانید. تخمهایی که بیش از 14 روز نگهداری میشوند امکان جوجه شدن کمتری دارند و دو روز دیرتر از تخم بیرون می آیند. طول دوره جوجه کشی پرنده مذکور 25-23 روز می باشد، شرایط ماشین جوجه کشی باید مطابق جدول زیر باشد:

پس از در آمدن جوجه ها از تخم معمولا 24 ساعت در داخل دستگاهها نگهداری میشوند تا کاملا خشک شوند.

پس از انتقال جوجه ها به مکانهایی که قبلا بطور کامل ضد عفونی شده است، ابتدا با استفاده از لامپهای حرارتی دمای محل را برای سه روز اول حدود 33 درجه سانتی گراد نگه میداریم و هر سه روز دما را یک درجه کم می کنیم تا به دمای 21 درجه برسد و این دما را تا هنگام جوجه بودن حفظ میکنیم.

نور مورد نیاز در طول روز توسط پنجره های تعبیه شده در سالن تامین میشود و در هنگام شب به ازای هر متر مربع 3 – 5/2 وات نور استفاده میشود.

دوره رشد پرنده از روز تولد به طور متوسط 5 ماه می باشد که نسبت به مرغ و بلدرچین به 3 برابر میرسد و به همین دلیل قیمت/ظرفیت واحد آن نسبت به دیگر طیور تجاری بالاتر خواهد بود.

بعد از 5-4 هفتگی امکان انتقال جوجه به فضای باز سرپوشیده وجود دارد.

دوران جوجه بودن

جوجه های کبک در نوزادی مانند جوجه های بلدرچین و قرقاول می باشند. جوجه کبکها برای ابتلا به بیماریها و انگلها مستعد هستند. جای غذا و محفظه های آبخوری باید در اولین روز مهیا و بهداشتی شده باشد.

آنتی بیوتیک ها و دارو های پیشگیری کننده بسیار مفید هستند. دارو ها را میتوان در آب و غذا و حتی در آبخوری های اتوماتیک و برابر با نسبت های داده شده از سوی تولید کننده مخلوط نمود.

جوجه ها برای توده شده بسیار مستعد هستند. این مسئله باید مورد توجه مدیریت مزرعه باشد که دلیل روی هم جمع شدن آنها چیست؟

جوجه ها اگر سردشان باشد یا ترسیده باشند، روی هم جمع میشوند. توجه زیادی به پرنده کنید و ببینید که آنه منطقه راحت خود را بدون ازدحام و تجمع انتخاب کنند. حمام خاک برای اهداف مهمی کارآمد است. این کار به آراستن و صاف کردن پر ها و برطرف کردن انگلهای خارجی کمک میکند. اگر پرندگان از انگلهای خارجی در رنج هستند میتوانید پودر های مخصوص به خاک اضافه کنید.

 

تغذیه

کبکها باید نخستین تغذیه خود را با 28% پروتئین آغاز کنند. این جیره غذایی در طول  سه تا شش هفتگی به تدریج تبدیل به 24% میشود. و سپس تا مرحله بلوغ و دوران نگهداری به 17% میرسد.

این پرندگان پس از 24 ساعت خروج از تخم، باید تغذیه را شروع کنند. جیره غذایی مشابه جیره مرغ گوشتی است. میزان احتیاجات غذایی پرنده در جیره پیش دان از لحاظ میزان انرژی حدود kg3100 است.

 

احتیاج غذایی در سنین مختلف:

 

میزانمواد معدنی مورد نیاز:

یک نمونه جیره پیش دان در نظر گرفته شده برای پرنده به شرح زیر میباشد:

واکسیناسیون:

معمولا در مراکز تولیدی که در حال حاضر مشاهده میشود تنها از دو نوع واکسن B1 و لاسوتا به شرح زیر استفاده میکنند :

·          واکسن B1 در سن یک هفتگی از طزیق آب آشامیدنی ( پس از تشنگی 4 ساعته) خورانده میشود.

·          واکسن لاسوتا در سن 30 روزگی داده میشود و پس از آن یه صورت ماهینه تکرار میشود.

 

 

دماي هوا :

 .ميانگين سالانه دماي هوا در منجيل 6/17 درجه سانتي‌گراد است
 .ميانگين حداكثر سالانه دما 22.4 درجه و ميانگين حداقل سالانه آن 12.7 درجه مي‌باشد. اختلاف حداكثر و حداقل دماي سالانه 9.7 درجه است
 .ميانگين دما در سردترين ماه يعني ژانويه 7.7 درجه و در گرمترين ماه يعني اوت 27.5 درجه سانتي‌گراد مي‌باشد
 .ميانگين دماي فصلي در بهار 20.7 درجه ، در تابستان 26.2 ، در پاييز 14 و در زمستان 9.3 درجه مي‌باشد
حداقل دماي گزارش شده 5.5-  درجه در 17 فوريه 1993 و حداكثر دماي گزارش شده    45.6 درجه در 10 سپتامبر 2004 و 45 درجه در 29 ژوئن 1995 مي‌باشد
نمودار 2-4-1 ميانگين دماي ماهانه منجيل طي دوره آماري ( 2005 – 1993 ) و نمودار  2-4-2 ميانگين دماي فصلي و نمودار 2-4-3 روند تغييرات سالانه دماي منجيل را طي همان سال‌ها به نمايش مي‌گذارد 

2-4-2 رطوبت نسبي هوا :

ميانگين سالانه رطوبت نسبي در منجيل به عنوان خشك‌ترين ناحيه استان 59.8 درصد است. ميانگين رطوبت نسبي در زمستان 60.7  درصد ، در بهار 57.7  ، در تابستان 56.3 و در پاييز 64.3 درصد مي‌باشد.
مرطوب‌ترين ماه در منجيل، نوامبر با 66 درصد و خشك‌ترين ماه آن ژوئيه با 51 درصد رطوبت نسبي است، با اختلاف رطوبت 15 درصد.
نمودار 2-4-4 ميانگين ماهانه رطوبت نسبي منجيل طي دوره آماري مورد مطالعه و نمودار 2-4-5 ميانگين فصلي رطوبت نسبي و نمودار 2-4-6 روند تغييرات سالانه رطوبت نسبي منجيل را به نمايش مي‌گذارد.

2-4-3 بارندگي :

ميانگين سالانه بارندگي در منطقه كم‌باران منجيل 209.3 ميليمتر مي‌باشد.
كم‌باران‌ترين سال طي13 سال اخير در منجيل سال 1999 با 108 ميليمتر و پرباران‌ترين سال طي اين مدت سال 1993 با 333.4 ميليمتر بارندگي مي‌باشد.
ميانگين بارندگي فصلي اين شهر در فصل بهار 64.1 ، در تابستان 5.9 ، در پاييز 71.3 و در زمستان 68 ميليمتر است. لذا فصل پاييز پرباران‌ترين و فصل تابستان كم‌باران‌ترين فصول اين شهر را تشكيل مي‌دهند. پرباران‌ترين ماه در منجيل نوامبر با ميانگين ماهانه 38.8 ميليمتر و كم‌باران‌ترين ماه آن اوت با 0.6 ميليمتر بارش مي‌باشد. چنانچه ملاحظه مي‌شود اين منطقه از رژيم خزري تبعيت نمي‌كند.
تعداد روزهاي بارندگي در منجيل 82 روز مي‌باشد. ماه آوريل با ميانگين 11 روز بارندگي بيشترين تعداد روز و ماه اوت با ميانگين 1.5 روز بارندگي كمترين تعداد روزهاي باراني را طي سال دارا مي‌باشند.
حداكثر بارندگي در24 ساعت در منجيل به ميزان 35 ميليمتر در تاريخ 7 نوامبر 1994 ثبت شده‌است.
نمودار 2-4-7 ميانگين ماهانه بارندگي منجيل طي دوره آماري مورد مطالعه و نمودار 2-4-8 ميانگين فصلي بارندگي و نمودار 2-4-9 روند تغييرات سالانه بارندگي و نمودار 2-4-10 ميانگين ماهانه تعداد روزهاي باراني و نمودار 2-4-11 روند تغييرات سالانه تعداد روزهاي باراني و نمودار 2-4-12 حداكثر بارندگي 24 ساعته هر ماه را طي دوره آماري مورد مطالعه نشان مي‌دهد.

2-4-4 ابرناكي :

در منجيل از 365 روز سال به طور ميانگين 62 روز تمام ابري ، 115 روز نيمه‌ابري و 188 روز صاف مي‌باشد. ابرناكي در منجيل در ماه‌هاي سرد سال مانند‌ مارس و آوريل بيشترين و در ماه‌هاي گرم از ژوئن الي سپتامبر كمترين مقدار را دارا مي‌باشد.
نمودار 2-4-13 ميانگين ماهانه تعداد روزهاي صاف منجيل و نمودار 2-4-14 ميانگين ماهانه تعداد روزهاي نيمه‌ابري و نمودار 2-4-15 از آن روزهاي تمام‌ابري آن را نشان مي‌دهد.

2-4-5 تعداد روزهاي يخبندان :

تعداد روزهاي يخبندان در منجيل 12.5 روز در سال مي‌باشد كه در چهار ماه سرد سال از دسامبر الي مارس اتفاق مي‌افتد. ژانويه با 5 روز يخبندان در سال و فوريه با 4 روز بيشترين تعداد روزهاي همراه با يخبندان را دارا مي‌باشند.
نمودار 2-4-16 ميانگين ماهانه تعداد روزهاي يخبندان منجيل و نمودار 2-4-17 روند تغييرات سالانه تعداد روزهاي يخبندان آن را نشان مي‌دهد. 

2-4-6 ساعات آفتابي :

مجموع ساعات آفتابي سالانه در منجيل 2741 ساعت مي‌باشد. اين مقدار از كمترين ساعات آفتابي كه حدود 144.5 ساعت در ماه دسامبر و بيشترين آن كه حدود 334 ساعت در ماه ژوئيه مي‌باشد متغير است. 
نمودار 2-4-18 ميانگين ماهانه تعداد ساعات آفتابي منجيل و نمودار 2-4-19 روند تغييرات سالانه تعداد ساعات آفتابي آن را به نمايش مي‌گذارد.

2-4-7 فشار هوا :

ميانگين فشار هواي QFE ايستگاه منجيل 976 هكتوپاسكال مي‌باشد. اين مقدار از كمترين فشار كه حدود 969 هكتوپاسكال در ماه ژوئيه و بيشترين آن كه حدود 982.5 هكتوپاسكال در ماه دسامبر مي‌باشد متغير است.
حداقل فشار QFE ثبت شده طي دوره آماري مورد مطالعه 953.7 هكتوپاسكال در 17 ژوئن 2001 و 954 هكتوپاسكال در 29 ژوئن 1995 و حداكثر آن 1000.3 هكتوپاسكال در 11 دسامبر 2003 مي‌باشد.
نمودار 2-4-20 ميانگين ماهانه فشار هواي ايستگاه QFE منجيل و نمودار 2-4-21 روند تغييرات سالانه فشار هواي ايستگاه منجيل را نشان مي‌دهد.

2-4-8 سمت و سرعت باد :

ميانگين سرعت باد سالانه در منجيل 12.1 گره يا 6.7 متر بر ثانيه مي‌باشد. كمترين سرعت باد حدود 4.7 گره يا 2.6 متر بر ثانيه در دسامبر و بيشترين آن حدود 20.6 گره يا 11.4 متر بر ثانيه در ژوئيه مي‌باشد.
تندترين باد ثبت شده طي دوره آماري 68 گره يا 32.2 متر بر ثانيه در 6 مه 2003 از جهت شمالي ( 360 درجه ) بوده است.
جهت باد غالب در تمامي ماه‌هاي سال در منجيل 360 درجه ( شمالي ) مي‌باشد.
نمودار 2-4-22 ميانگين ماهانه سرعت باد در منجيل و نمودار 2-4-23 روند تغييرات سالانه سرعت باد ميانگين و نمودار 2-4-24 ميانگين فصلي باد آرام آن را نشان مي‌دهد.

 

 

بندی :

سخت پوستان بزرگترین زیر شاخه از شاخه بند پایان بشمار میاید که بیش از 4200 گونه را در خود جای داده است که اکثراً دریازی بوده وتعدادی نیز در آبهای شیرین زیست می کنند و همچنین برخی خشکی زی بحساب میایند .

این زیر شاخه دارای 10 رده است که دراین میان رده سخت پوستان عالی از جایگاه ویژه ای برخوردار وحدود 4/3 گونه های سخت پوست را شامل میشود وبه دو زیر رده Phyllc caridae و Bumalacostraca تقسیم می گردد که اولی تنها به یک راسته یعنی نازک سپران ودومی به 4 فوق راسته :هم خرچنگیان ،مسلح خرچنگیان ،خرچنگهای حقیقی و کیسه خرچنگیان تقسیم می شوند.

فوق راسته خرچنگهای حقیقی شامل دو راسته اوفاسیان و ده پایان است .راسته ده پایان از چندین زیر راسته تشکیل می یابد که مهمترین آنها را میتوان زیر راسته ده پایان شناور دانست که دارای سه دون راسته :Penaeidea ,Caridea ,Stenopodidea  می باشد .مهمترین و بیشترین اقلام سخت پوستان تجاری متعلق به دون راسته penaeidea  هستند که از دو خانواده تشکیل شده که عبارتند از : Sergestoidea ,Penaeoidea

Penaeoidea شامل چهار خانواده زیر است :

۱-  Solenoceridae 

     2-Aristaeidae  

    3-Sicyoniidae 

    4-Penaeidae  

پنائیده بزرگترین خانواده و دارای بیش از 300 گونه در سراسر جهان بوده که در 12 جنس جای گرفته اند و تقریباً 80% آنها از نظر تجاری و صنعت صید مهم می باشند تمامی 24 گونه میگوئی که به نوعی در جهان تکثیر ویا پرورش می یابند متعلق بهاین خانواده هستند جنس های خانواده پنائیده بشرح زیر است :

 

1-Artemesis                

2-Atypopenaeus - 6          protrachypenaeu         

3-Macropotasma  -7            Trachypenaeus       

4-Matapenaeus -8              Kiphopenaeus           

 5-penaeus -9          Metapenaeopsis                                                                                      

                                           10-parapenaeus                                                                                               

 

تفاوت بین prawn , shrimp

بر اساس تعریف سازمان کشاورزی و خوارو بار جهانی (FAO) واژه shrimp  به انواع میگوهای آبهای شور و لب شور اطلاق می شود و prawn  به میگوهای آبهای شیرین (وبطور مشخص گونه های متعلق به جنس  Macrobrachium ) اشاره می نمایید .در کشورهای آسیای جنوب شرقی ایندو واژه برای مقصود دیگری بکار می روند .در این کشورها (بویژه فیلیپین ،تایوان و اندونزی )shrimp در بر گیرنده میگوهای با اندازه کوچک است و واژه prawn  برای میگوهای با اندازه بزرگ بکار میرود چنین کاربردی از دو واژه فوق در بسیاری از کشورهای دیگر نظیر استرالیا ،ایالات متحده و...وجود ندارد .

2-تقسیم بندی میگوها از نقطه نظر مکان زیست :

از نظر درجه شوری آبی که میگو ها در آن بسر میبرند ،آنها را به دو گروه میگوهای دریازی ومیگوهای آب شیرین تقسیم می نمایند .هر یک از افراد این دو گروه بسته به اینکه دامنه درجه حرارت مطلوب برای رشدو تولید مثل آنها چه مقدار است به سه دسته مختلف قابل تفکیک هستند که عبارتند از :

-میگوهای آبهای سرد در آبهایی بسر می برند که حداکثر درجه حرارت در فصل تابستان 20 درجه سانتی گراد است .

-میگوهای آبهای گرم که آبهایی بسر می برند که حداقل درجه حرارت در فصل زمستان 20 درجه سانتی گراد است .

-میگوهای آبهای معتدله که در نواحی معتدله یافت می شوند ودامنه درجه حرارت مطلوب برای آنها 30-20 درجه سانتی گراد است .

میگوهای ایران

در ایران انواع مختلفی از میگو در منابع آبهای داخلی ،خلیج فارس و دریای عمان وجود دارند .اما گونه هائی که قابلیت انها برای تکثیر و پرورش به اثبات رسیده است در آبهای خلیج فارس و دریای عمان یافت می شوند و شامل انواع زیر می باشند :

-میگوی ببری سبز penaeus      semisulcatus                 

-میگوی موزی penaeus             merguiensis                           

-میگوی سفید هندی penaeus                indicus                            

-میگوی دم قرمز penaeus            penisulatus

-میگوی ژاپنی penaeus                 japonicas                             

میگو سفید Metapenaeus                    affinis                             

از بین انواع فوق میگوی دم قرمز و میگوی ژاپنی فراوانی بسیار کمی دارند .از اینرو در ایران بعنوان یک گونه پرورشی تا کنون کمتر مورد توجه قرار داشته اند .

علاوه براین گونه ها ،گزارش های معدودی از وجود گونه معروف پرورشی یعنی میگوی ببری سیاه (P.Monodon) در ابهای ناحیه خلیج گواتر در دست است .

با توجه باینکه خلیج فارس و دریای عمان جزء دریاهای گرم محسوب می شوند بدیهی است که تمام این گونه ها در گروه میگوهای دریازی آبهای گرم طبقه بندی می شوند .اما مطالعات نشان می دهد که میگوی دم قرمز و ژاپنی در آب وهوای معتدله نیز رشد مطلوبی دارد و بطور طبیعی در مناطق معتدله نیز یافت می شوند لذا از آنها بعنوان گونه های معتدله نیز یاد می شود .

زیست شناسی

زندگی میگوها نیز همانند سایر موجودات عالی با تشکیل سلول تخم آغاز و با مرگ خاتمه می یابد .در طول عمر 5/1 تا 2 ساله خود میگوها مراحل مختلف و متعددی را پشت سر می گذارند که برخی از نیازهای زیستی و رفتارهای این جانوران را دستخوش دگرگونی می سازد.در ذیل مرور کوتاهی بر این مراحل و ویژگی ها که چرخه زندگی میگو ها را تشکیل می دهد خواهیم داشت.

 

جفتگیری و تولید مثل:

سن بلوغ در میان گونه های مختلف میگو متفاوت است و بعلاوه تحت تأثیر شرایط محیطی قرار دارد .معمولاً میگوهائی که 6 ماه از طول عمر آنها می گذرد آمادگی جفتگیری ویا تولید مثل را می یابند در این حالت میگوها بتدریج آبهای کم عمق ساحلی را ترک گفته و به اعماق بیشتر و آبهای دور از ساحل مهاجرت می نمایند ثبات بیشتر برای تخم ها و نوزادان آینده از جمله دلایل این مهاجرت ها بشمار می آید .بعلاوه تغییرات محیطی که با انجام این مهاجرت ها میگو با آن روبرو می شود ،مسلماً در فرآیندهای فیزیولوژیکی جانور و رسیدگی غدد جنسی آن تأثیر دارند .لازم بذکر است در معدودی از بررسی های انجام شده معلوم گردیده است که برخی از انواع نظیر میگوی موزی در مناطق خاصی برای تخمریزی به آبهای ساحلی وارد می شوند .

عمق منطقه تولید مثلی برای گونه های مختلف و در مناطق مختلف متفاوت است و بنظر میرسد به جنس بستر بستگی دارد وبرای گونه های مختلف اعماق حدود 50 تا 90 متر گزارش گردیده است.

در خلیج فارس عمق تولید مثلی برای میگوی ببری سبز 50 متر گزارش شده است .در بررسی های آزمایشگاهی معلوم گردیده است که جفت گیری میگوی پنائیده شب هنگام (پس از غروب آفتاب تا اوایل نیمه شب ) انجام می گیرد .در هنگام جفت گیری میگوهای ماده باتلیکوم بسته دارای پوسته نرم هستند و تازه پوست اندازی نموده اند در حالیکه میگوهای ماده باتلیکوم باز دارای پوسته سخت هستند .در هر دو گروه میگوهای نر در موقع جفتگیری دارای پوسته سخت می باشند .طی عمل جفتگیری کیسه های اسپرمی (spermatophore)  از سوراخ تناسلی جنس نر خارج و باکمک پتاسما به تلیکوم جانور ماده هدایت و در آنجا ذخیره می شود .میگوهای ماده باتلیکوم بسته قادرند تا ذخیره اسپرمی را تا پوست اندازی بعدی نگهداری و در صورت کسب آمادگی تخمریزی از آن استفاده نمایند . در حالیکه میگوهای باتلیکوم باز در فاصله کوتاهی پس از جقتگیری (حدود1 تا 2 ساعت )باید تخمریزی نمایند زیرا در غیر اینصورت کیسه های اسپرمی از تلیکوم خارج و از دست می روند .

مراحل جفتگیری میگوها (باتلیکوم باز وبسته) در شرایط آزمایشگاهی بشرح زیر است:

یک یا تعدادی میگوی نر از اطراف به طرف میگوی ماده نزدیک شده آنرا تعقیب می کنند.سرانجام یک میگوی نر جذب میگوی ماده شده و به آرامی به زیر آن میخزد .ماده با پاهای حرکتی خود کارپاس میگوی نر را گرفته و پس از چند لحظه میگوی نر چرخیده و در وضعیت شکم به شکم با جانور ماده قرار می گیرد .سپس جانور نر 90 درجه چرخیده ودر همین حال چندین بار سر و دم خود را حرکت داده و با انقباض بدن موجب می شود که کیسه های اسپرمی به تلیکوم جانور ماده منتقل شوند(شکل 1).

حالت چرخش 90 درجه در بعضی از انواع میگو نظیر میگوی ببری سبز و ببری سیاه مشاهده شده است ودر برخی از انواع ،نظیر میگوی سفید غربی و میگوی ژاپنی اتفاق نمی افتد .

پس از رسیدگی تخمدان و امادگی جانور برای تخمریزی ، جانور ماده تخمک ها را از سوراخ تناسلی واقع در قاعده سومین جفت پاهای حرکتی و همزمان با آن اسپرم های غیر متحرک رااز منافذ واقع در قاعده چهارمین پاهای (در گونه های باتلیکوم بسته) حرکت رها نموده و لقاح در آب بوقوع می پیوندد .حرکت پاهای شنا و حرکتی جانور امکان لقاح بیشتر را فراهم می آورد .

 

                               نحوه جفتگیری در میگوی ببری سبز وببری سیاه

باروری:

میزان تخمکی که هر میگوی ماده تولید می کند متفاوت و بسته به گونه و اندازه میگوو شرایطی که در آن بسر می برده است تغییر می نماید .میگوهای پنائیده عموماً باروری بالائیدارند و از 100000 تا بیش از 1000000 تخمک در هر بار تخمریزی تولید می کنند.رابطه مستقیمی بین اندازه جانور ماده وتعداد تخمک ها وجود دارد و میگوی بزرگتر عموماً بیش از کوچکتر تخمک تولید می کند.

 

                                جدول تعداد تخمک ها در برخی  ازانواع میگوها

میگوهای مولد وحشی که بطور طبیعی تخمریزی می نمایند عموماًتعداد بیشتری تخمک از میگوهای پرورشی تولید می نمایند .یک میگوی ماده در شرایط طبیعی ممکن است تا بیش از 5 با تخمریزی نماید.

فصل تولید مثل:

تولید مثل میگوها تحت درجه حرارت محیط قرار دارد ودر شرایط محیطی مناسب میگو در تمام طول سال قادر به تولید مثل می باشد .در آبهای خلیج فارس ودریای عمان عموماً دو فصل تولید مثلی یکی در بهار ودیگری پائیزه قابل تشخیص است .قصل تولید مثل بهاره از اواخر اسفند ماه آغاز و تا اواسط تابستان ادامه می یابد .فصل پائیزه از اوایل آبان تا اواسط آذر ماه ادامه پیدا می کند .کیفیت تخم ها در خارج از ماه تولید مثلی پائین تر است .

ریخت شناسی یک میگوی بالغ:

بدن میگوهای پنائیده دراز و کم وبیش خمیده است .طول بدن در انواع مختلف ،متفاوت و گاهی تا 250 میلیمتر و وزن آنها تا بیش از 300 گرم می رسد .رنگ بدن نیز در بین گونه ها از تنوع زیادی برخوردار است و ازسفید متمایل به سبز-خاکستری در میگوی سفید و سفید هندی تا صورتی در میگوی ببری سبز تغییر میکند .رنگ بدن در بین افراد متعلق به یک گونه نیز ثابت نبوده وبسته با شرایط محیط زیست آن از قبیل درجه حرارت ،درجه شوری ،مواد غذایی ، رنگ محیط ،ابتلا به بیماری ها ممکن است کاملاً تغییر نماید .

قطعات بدن:

بدن یک میگو از 19 قطعه تشکیل شده است .سر شامل 5 و سینه دارای 8 قطعه می باشند .سر و سینه با یکدیگر جوش خورده و بخش واحدی بنام سرسینه (cephalotorax ) را بوجود می آورند .شکم از 6 قطعه قابل حرکت ویک قطعه انتهائی بنام تلسون تشکیل می شود .قطعات شکمی در ناحیه پشتی گرد واز پهلو ها فشرده اند بطوری که جانور بشکل (،) بنظر می رسد .

تمامی بدن از پوسته سخت و غیر قابل انعطافی که اسکلت خارجی (Exoskeleton ) نامیده می شود ،پوشیده است .اسکلت خارجی از جنس مواد معدنی وپروتئین ها بوده و دارای سه لایه قابل تشخیص بنام های (coticule ) ،لایه زبرین (Epiderm) و لایه زیرین (Dermis ) می باشد.صفحات پشتی و جانبی اسکلت خارجی در ناحیه سر سینه با هم جوش خورده و صفحه واحدی بنام کاراپاس (carapase) را می سازند . کاراپاس دراز و کشیده و از پهلو ها فشرده شده است ودر قدامی ترین بخش ،روستروم را بوجود می آورد . تعداد دانه های روستروم در گونه های مختلف متفاوت است . بخش جانبی کاراپاس که آبشش ها را می پوشاند دارای شیارها و خارهائی است که کاراپاس را به بخش هائی تقسیم می کند و در شناسایی میگو بکار می آیند

صفحات هر قطعه شکمی جدا و حلقه مانند است و با وجود بخش های قابل انعطاف بنام غشاء های مفصلی (Arthrodial) که فاقد رسوبات کلسیمی هستند ،اتصالات قابل حرکت را بوجود می آورند .اسکلت خارجی در هر یک از این قطعات از سه صفحه بنام های صفحه پشتی (Tergum) ،صفحه جانبی (pleura)  در دو طرف بدن و صفحه کم عرض شکمی (sternum)  تشکیل میشوند .

 

با توجه به اینکه وجود اسکلت خارجی از رشد میگو جلوگیری می نماید لذا جانور برای رفع این محدودیت ناچار نه پوست اندازی است .پوسته خارجی در ابتدا نرم و کاملاً شفاف است اما پس از چندین ساعت تا چندین روز سخت و تیره می گردد .

                 

1- نمای جانبی میگو

1-اولین آنتن 2- صفحه آنتنی 3- دومین آنتن 4- سومین پای آرواره ای 5- پاهای قدم زن 6 پتاسما 7پاهای شنا 8- تلسون 9- اروپود 10 بند دوم شکمی 11- کاراپاس 12- روستروم

                          

2- بخش های مختلف کاراپاس

1-دندانه های زیرین روستروم 2-برآمدگی خطی جلوی معدی 3- خارانتنی 4- برآمدگی خطی آنتنی5-خارکبدی 6-برآمدگی خطی کبدی 7- برآمدگی خطی کبدی-معدی 8- محل قرار گرفتن شیار عقب رستروم 9- برآمدگی غقب رستروم

10- شیار میانی 11-اولین دندانه روستروم 12- برامدگی خطی روسترمی 13- برآمدگی خطی سری 14- برآمدگی خطی معدی- حدقهای

 

ضمائم بدن:

هر قطعه از بدن دارای یک جفت ضمائم بند بند است که هر یک از آنها دارای یک قاعده مشترک و دو انشعاب می باشند ،لذا دو شاخه (Biramous) خوانده می شوند .قطعه قاعده ای خود از دو قطعه یعنی Coxa  برای اتصال به بدن و یک پایه (Epipodite) برای قرار گرفتن دو انشعاب بر روی آن تشکیل شده است . این دو انشعاب بنام های پایک خارجی (Exopodite) و پایک داخلی (Endupoodite) نامیده می شوند که هر یک دارای تعداد زیادی قطعات (podomer) می باشند .

ممکن است پایک های خارجی و داخلی قطعات مختلف شکل و اندازه متفاوتی داشته باشند .در برخی از قطعات بدن پایک داخلی ویا خارجی کوچک شده و یا کاملاً تحلیل رفته است . میگوهای پنائیده (که تکثیر و پرورش آنها انجام می پذیرد ) دارای 19 جفت اندام ضمیمه می باشند .13 جفت در قسمت سر سینه شامل 5 جفت اندام ضمیمه قدامی (سری) و8 جفت اندام ضمیمه خلفی (سینه ای) و6 جفت نیز در بخش شکمی واقع شده اند .

 

ضمائم سری:

پنج جفت ضمائم سر عبارتند از اولین و دومین آنتن که دارای وظیفه حسی –تعادلی هستند و ضمائم دهانی شامل ماندیبول ،ماگزیلا که بترتیب در گرفتن غذا ،کمک در تغذیه و همچنین تنفس (ماگزیلا) نقش دارمد .پایه چشم ها بر روی اولین قطعه سری قرار گرفته است که در انتهای آن یک چشم مرکب قرار دارد .

 

ضمائم سینه ای:

سه جفت ضمائم سینه ای را پاهای آرواره ای (Maxilliped) وپنج جفت خلفی راپاهای قدم زن (Walking leg  یا Pereopod) می نامند .وظیفه پاهای آرواره ای کمک در تغذیه و هدایت مواد غذایی بسوی دهان می باشد .پاهای قدم زن اول ،دوم وسوم دارای یک بخش انتهایی گیره مانند بنام انبرک هستند که در تغذیه جانور بکار می آیند.جفت چهارم و پنجم این پاها فاقد انبرک بوده وبخش انتهائی آن به ناخن ختم می شود.

در جنس ماده روی Coxa سومین پای قدم زن منفذ تناسلی وجود دارد که راه خروجی تخمک در هنگام تخمریزی است . سوراخ تناسلی در جنس نر روی غشاء مفصلی که بین پنجمین پای قدم زن و سینه قرار دارد واقع شده است و اسپرماتوفورها از آن خارج می شوند .

وظیفه پاهای قدم زن حرکت بر روی بستر ،کمک به حفر گودال برای فرو رفتن در بستر ،گرفتن مواد غذایی بکمک انبرکها و کمک در تغذیه جانور می باشد . اندام تناسلی خارجی جنس ماده جزء ضمائم سینه ای و در نرها بخشی از ضمائم شکمی بحساب می آید .

 

ضمائم شکمی:

پنج قطعه اول شکمی هر یک دارای یک جفت اندام ضمیمه بنام پاهای شناگر (swimming leg  یا Pleopod) هستند و همانطور که از نامشان بر می آید وظیفه شناوری و حرکت جانور در آب را بر عهده دارند . قطعه ششم دارای اروپود (دم پاره) و قطعه تلسون است که با همدیگر دم بادبزنی یا باله دمی (Tail fin  یا Fan tail ) را تشکیل می دهند که وظیفه آن نیز کمک به شناوری جانور می باشد.

 

ساختمان داخلی:

ساختمان داخلی بدن میگو شامل دستگاهها و اندام های مختلفی است که بقاء جانور ونسل آن را تضمین می نماید . این ساختمان بطور خلاصه بشرح زیر می باشد

 

دستگاه گردش خون:

دستگاه گردش خون در میگو ها از نوع باز بوده و از چهار بخش اصلی ،یعنی سینوس پیش قلبی (Pericardial  sinus ) ،قلب ،سرخرگها و کانالهای خونی و سینوس های خونی تشکیل می شود .قلب در میگوها تودده ای عضلانی دارای شکل نامنظم اما کم وبیش هرمی شکل است .

بافت خونی میگوها بی رنگ بوده و شامل پلاسما ،گلبول سفید ورنگدانه های تنفسی (هموسیانسن) می باشد . هموسیانین بی رنگ است ودر ترکیب بااکسیزن رنگ آن به آبی تغییر می کند .خون پس از عبور از آبشش ها به قلب وارد شده ودر نتیجه انقباضات آن از طریق سرخرگها و کانالهای برنده در تمام بدن انتشار می یابدو پس از انجام تبادلات گازی و غذائی و مجدداً پس از عبور از آبشش ها به قلب باز می گردد .

 

دستگاه تنفسی:

تبادلات گازی بین خون و محیط پیرامون از وظایف اصلی آبشش ها بحساب می آید آبشش ها در دو طرف ناحیه سینه ای ،در حفره ای که بوسیله کاراپاس پوشیده می شود قرار دارند .هر برانشی از یک محور اصلی که در طول آن دو ردیف صفحات برانشی قرار دارند تشکیل می شود این صفحات دارای بریدگیهای متعددی هستند که آنرا بشکل شاخه های درخت نمایان می سازد از اینرو به آن Dendro branchiate  می گویند .در هر طرف بدن 6 سری برانشی وجود دارد.

کانالهای اصلی خونی که از میان محور مرکزی می گذرند ،انشعابات خودرا به سطح این صفحات فرستاده وتبادلات گازی بطریق انتشار بین خون و محیط انجام می گیرد .انجام تبادلات گازی از طریق سایر سطوح نفوذ پذیر مثل بخش هائی از پاهای شنا و دیواره داخلی حفره ابششی نیز امکان پذیر است .

در هر طرف حداقل 6 سری برانشی قرار دارد.

تشخیص مراحل رسیدگی جنسی :

بر اساس ویژگیهای ماکروسکوپی و میکروسکوپی غدد جنسی ،مراحل مختلف رسیدگی جنسی در میگوهای نر و ماده ماده متمایز می شوند .در مراکز تکثیر میگو از ویژگیهای ماکروسکوپی مراحل مختلف را تمیز می دهند .

 

الف) میگوهای ماده

با توجه به حجم و رنگ توده تخمدان در معاینه ظاهری میگو می توان مراحل رسیدگی جنسی را تعیین نمود .برای این منظور میگوی ماده در مقابل یک منبع نورانی قرار گرفته درحالیکه از پهلو نور به آن می تابد در سطح پشتی بدن توده تخمدان مورد بررسی قرار می گیرد .براین اساس5 مرحله رسیدگی قابل تفکیک است .

 

مرحله1)تخمدان توسعه نیافته :این مرحله در میگوهایی که در اوایل مرحله پیش از بلوغ قرار دارند و یا در میگوهائی که از تخمریزی آن یک تا چند روز می گذرد قابل مشاهده است .تخمدان در این مرحله کوچک وشفاف است . قطر لب کمتر از قطر روده است .

مرحله 2) تخمدان در حال توسعه (بلوغ ابتدائی) :تخمدان ها کدر، سفید رنگ ویا متمایل به سبز زیتونی ملایم (در میگوی ببری سبز)و یا زرد رنگ (در میگوی موزی) .لب های میانی و قدامی غیر قابل مشاهده اند ، قطر لب میانی با قطر روده برابر است .

مرحله 3) تخمدان تقریباً توسعه یافته (تقریباً بالغ): تخمدان ها بشکل توده تیره رنگی دیده می شوند. لب های میانی و قدامی کاملاً توسعه یافته اند و قطر لب خلفی از قطر روده بیشتر است .

مرحله 4) تخمدان توسعه یافته (بالغ): تخمدان برنگ سبز خاکستری (در میگوی ببری سبز )یا سبز زیتونی (میگوی موزی وسفید) است و از سطح پشتی بدن بشکل توده تیره رنگی مشاهده می شود .توده تخمدان در ناحیه اولین و دومین بند شکمی کاملاً متورم و اصطلاحاً بشکل الماس دیده می شود .

مرحله 5) پس از تخم ریزی : تخمدان ها قابل مشاهده نیستند (در صورتیکه تخمریزی بطور کامل انجام گرفته باشد ) و تنها اثر شبه مانندی از تخمدان ها دیده می شود .

      ب)میگوهای نر

در میگوهای نر بر اساس اندازه و رنگ آمپول های انتهائی ،سه مرحله رسیدگی جنسی زیر قابل تشخیص می باشد .

مرحله 1) نابالغ: در بررسی ظاهری میگو آمپول های انتهائی قابل مشاهده نیستند .

مرحله 2) در حال بلوغ: در بررسی ظاهری میگو آمپول های انتهائی بسختی قابل مشاهده اند.

مرحله 3) بالغ: در بررسی ظاهری میگو آمپول های انتهائی براحتی و بشکل نقطه بزرگ سفید رنگی قابل مشاهده اند .

 

تغییر در محل های زیست:

از تغییرات مهم دیگری که در چرخه زندگی میگوهای پنائیده روی میدهد تغییر در محل زیست یا انتخاب زیستگاههای مختلف در هر یک از مراحل زندگی می باشد .

همانطور که اشاره شد ،هدف از انجام این جابجائی ها که می توان از آن بعنوان مهاجرت تولید مثلی میگو یاد نمود ،دستیابی به شرایط مطلوب فیزیولوژیکی برای انجام یک تولید مثل موفق و همچنین فراهم نمودن شرایط مطلوبتر برای تخم ها و نوزادان آینده است .روشن است لاروهائی که همراه با حرکات جزر و مدی از آبهای دور مز ساحل و عمیق به آبهای ساحلی کم عمق (خور ها،مصب ها ومانگروها )-که شرایط محیطی در آن دستخوش نوسانات شدید می باشد– مهاجرت می نمایند ، تغییرات فیزیولوژیکی متعدد و پیچیده ای در بدن آنها رخ می دهد که آنان را قادر به تحمل این شرایطمی سازد .

مهمترین ویژگی های مناطق ساحلی که باعث می شود جانور به چنین مهجرت هائی دست بزند ،وفور مواد غذائی در این مناطق است که موجب رشد سریعتر پست لاروها شده و به این ترتیب از شانس شکار شدن توسط موجودات شکارچی کاسته می شود .بعلاوه وجود رویش های گیاهی که پناهگاههای خوبی برای میگوها بحساب می آیند میزان بقاء آنها را افزایش می دهد .