علمی

اسیدهای چرب امگا3

اسیدهای چرب امگا3
سلامت بدن در گرو امگا3

مقدمه :

بدن انسان برای برطرف كردن نیازهای خود به مواد تغذیه ای از جمله اسیدهای چرب و پروتئین نیاز دارد. اسیدهای چرب از اجزای تشكیل دهنده چربی ها است كه بدن قادر به تولید انواع ضروری آن نیست و باید از طریق ماده غذایی تامین گردد. اسیدهای چرب به دو گروه اشباع شده و غیراشباع تقسیم بندی می شوند. «امگا ۳» نام گروهی از اسیدهای چرب غیراشباع ضروری است. این اسیدهای چرب را به این دلیل ضروری نامیده اند كه اولاً برای ادامه حیات بدن كاملاً ضروری هستند و ثانیاً چون توسط خود بدن انسان قابل تولید نیستند، حتماً باید از طریق رژیم غذایی یا مكمل ها تامین شوند. به عبارتی لزوم حضور اسیدهای چرب امگا ۳ در بدن را می توان اینگـونه توضیح داد كه: ساختمان غشاء سلولی در بدن عمد تاً از اسیدهای چرب تشكیل یافته اند.

غشاء سلولی اجازه می دهد تا میزان معینی از مواد مغذی به درون سلول ها وارد شده و مواد زائد به سرعت از داخل سلول ها خارج گردند. برای آن كه سلول ها قادر باشند این وظیفه تبادل مواد مغذی و زائد را به نحو احسن به انجام رسانند بایستی غشاء سلولی سیالیت، پایداری و یكپارچگی خود را حفظ نماید. سلول هایی كه فاقد غشاء سلولی سالم باشند، توانایی نگهداری آب و مواد مغذی را از دست داده و همچنین قابلیت برقراری ارتباط با سایر سلول ها را نیز از دست می دهند. از آنجایی كه غشاء سلولی از چربی تشكیل یافته است، سیالیت و انعطاف پذیری آنها به نوع چربی مصرفی ما بستگی دارد. مصرف روغن های اشباع شده غشاء سلولی را سفت و سخت می كند و در مقابل، مصرف روغن های غیراشباع، سلامتی آنها را تضمین می كند و لذا اسیدهای چرب امگا ۳ نقش حیاتی ای در ساختار غشاء سلولی دارد.

تاریخچه

اولین بار اسیدهای چرب ضروری موسوم به امگا 3 در سال 1970 معرفی و توصیف شدند در آن سالها دایربرگ یک محقق دانمارکی و همکارانش دریافتند اسکیموهای گرینلند علیرغم مصرف فراوان چربی ها ،چربی خون پایینی دارند ودر میان آنها بیماری های قلبی عروقی شیوع کمتری دارد .

اسکیمو ها غذا های چرب خود را از فوک دریایی ،وال و ماهی های چرب بدست می آورند .همزمان مشاهده شد که درکشورهای غربی علیرغم مصرف روغن های گیاهی میزان بیماری های قلبی عروقی افزایش یافته است .حتی اسکیموهایی که به شهرها مهاجرت کرده بودند ورژیم غذایی غربی مصرف می کردند نیز نرخ بالایی از بیماری های قلبی عرروقی را داشتند .این مطالعه بر روی خون اسكیموها نشان داد با وجود آنكه اسكیموها غذای اصلی خود را از گوشت حیوانات پرچرب شكاری تهیه می كردند ولی اسیدهای چرب موجود در خون آنها مانع از تجمع پلاكت و در نتیجه مانع از رسوبات و گرفتگی رگ ها می شود.

تغـذیه بیش از نژاد در بیماری های قلبی عروقی موثر است .بعد ها روشن شد که بالا بودن میزان امگا6 در رژیم غذایی و فقدان آنزیم ها ی لازم در بدن انسان جهت تغییر امگا6 به امگا3 عامل این فعالیت چشمگیر است .

این تحقیق حضور امگا ۳ در جانداران آبزی همچون قزل آلا، تن، هالیبوت (نوعی ماهی پهن بزرگ) و دیگـر جانداران دریایی از جمله خزه و جلبك و نیز گیاهانی نظیر خرفه و همچنین دانه های روغنی را اثبات كرد.

اسیدهای چرب امگا ،۳ نقش مهمی در كاركرد فعالیت های مغذی و به خصوص تقویت حافظه و نیز فعالیت های قلب دارند. كارشناسان موسسه قلب آمریكا بنا بر یافته های خود مصرف مواد حاوی امگا ۳ را حداقل دو بار در هفته توصیه كرده اند. تحقیقات نشان داده است زنان باردار، مادران شیرده و كودكان باید برای تامین امگا ۳ مورد نیاز بدن خود از قرص های مكمل امگا3 که به آلفا لینو لنیک اسید موسوم اند استفاده نمایند.

.سه نوع اصلی اسید چرب امگا ۳ وجود دارد: نخست اختصار خوانده می شود. مهمترین مخزن روغن بذر گیاه كتان است. پس از آن روغن گردو، جوانه گندم و سویا حاوی این اسید چرب هستند. سایر مواد غذایی فاقد این اسید چرب هستند یا مقداری بسیار كمی از این اسید چرب را دارند گونه دیگری از اسیدهای چرب به نام امگا ۶ شناخته می شوند. امگا ۶ در روغن های ذرت، آفتابگردان، سویا و تخم مرغ، مارگارین، گوشت قرمز و غلات یافت می گردد. امگا ۶ برخلاف امگا ۳ خاصیت التهابی داشته و انعقاد و لخته شدن خون را افزایش می دهد. مصرف امگا ۳ و امگا ۶ هر دو برای بدن ضروری است.

مصرف فقط یكی از این دو اسید چرب نه تنها مفید نیست بلكه مشكلات زیادی را نیز در بدن پدید می آورد. لزوم مصرف متعادل این دو اسید چرب ضروری به این خاطر است كه این دو اسید چرب با یكدیگر بر سر آنزیم ها رقابت می كنند. یعنی هرگاه اسیدچرب امگا ۶ بیش از امگا ۳ مصرف گردد، فقط اسید چرب امگا ۶ متابولیزه شده و بدن قادر نیست از اسید چرب امگا ۳ استفاده كند. مصرف مواد حاوی اسید چرب امگا ۳ سبب كاهش خطر ابتلا به سرطان و بیماری های قلبی در افراد و نیز كاهش كلسترول و تری گلیسیریدهای خون، كاهش فشارخون، كاهش دردهای مفاصل، روماتوئید و آرتروز، كاهش وزن، درمان پوكی استخوان، درمان افسردگی؛ كاهش التهاب در سرتاسر بدن، جلوگیری از تصلب شرایین، شل شدن و گشاد شدن عروق خونی و همچنین حفظ انعطاف پذیری دیواره عروق، افزایش سطح هورمون رشد و افزایش رشد عضلات و... می گردد.

ازآن زمان تا کنون هزارن مطا لعه و تحقیق بالینی بر روی اسید های چرب موسوم به امگا3 صورت گرفته است وهر کدام به نحوی بر فوائد چشمگیر اسید های چرب امگا3 تاکید می کند.

چربیها واسیدهای چرب

نام چربی همواره باچاقی ،بیماریهای قلبی –عروقی وبسیاری از بیماریهای دیگر همراه است،بطور کلی چربیها و روغن های رژیم غذایی ازسه نوع اسید چرب تشکیل شده اند :

الف)اسیدهای چرب اشباع

ب)اسیدهای چرب غیر اشباع یگانه

ج)اسیدهای چرب غیر اشباع چند گانه

الف)اسیدهای چرب اشباع: چربیهای جامد مشتق از منابع حیوانی مثل کره ،دنبه و چربی موجوددر گوشت قرمزاند که در بسیاری ازغذاهای آماده نیز بکار می روند.از نظر شیمیایی اسیدهای چرب اشباع متشکل از زنجیره هایی از اتمهای کربن هستند که از طریق پیوندهای ساده به هم متصل شده اند .در واقع در این وضعیت حداکثر تعداد اتمهای هیدروژن به آنها متصل شده اند . مصرف چربیهای حاوی این نوع اسیدهای چرب باید در رژیم غذایی کاهش داده شوند.

ب)اسیدهای چرب غیر اشباع یگانه : که تحت عنوان اسیدهای چرب امگا9 نامیده میشوند ،در ساختمان خود تنها یک باند دو گانه بین اتمهای کربن دارند ولذا از نقطه ذوب پائین تری نسبت به چربیهای اشباع برخوردارند.در نتیجه معمولا مایع هستند..مثل روغن زیتون

ج)اسیدهای چرب غیر اشباع چند گانه: بدلیل اینکه بدن نمی تواند آنها را بسازد وباید از رژیم غذایی دریافت کند به آنها اسید های چرب ضروری نیز گفته می شود .این اسیدهای چرب در زنجیره کربن خود بیش از یک باند دو گانه دارند مثل روغن آفتابگردان و روغن ماهی ،اسیدهای چرب غیر اشباع چند گانه با توجه به اینکه اولین پیوند دوگانه بین کدام اتم کربن باشد به 2 زیر گروه امگا 6و امگا 3 تقسیم میشوند دراسیدهای چرب امگا6 اولین پیوند دوگانه بین ششمین وهفتمین اتم کربن انتهایی قرار دارد درحالی که در اسیدهای چرب امگا3 اولین پیوند دو گانه بین اتمهای کربن 3و4 قرار دارد .این دو اسید چرب در برخی متون جدید ویتامین نیزنامیده می شود هر دوی این اسیدهای چرب برای سلامتی و رشد بدن مفید و لازمند اما از نظر ساختمان شیمیایی و نقش آنها در بدن با هم متفاوتند .

اساس و بنیاد اسیدهای چرب امگا3 آلفا لینولینیک می باشد که در بدن افراد سالم به اسید ایکوزاپنتانوئیک وبعدا به اسید دکوزاهگزانوئیک تبدیل خواهند شد.

   گروه چربیهای غیر اشباع

           اسیــــــــد چرب

             منـــــابع غذایــــی



                   امگا9



          اسید اولئیک

کانولا،زیتون،بادام زمینی، بعضی

   روغن های حیوانی- آواکا د و



                   امگا6



             اسید لینولئیک

ذرت - گلرنگ – سویا –پنبه دانه

آفتابگردان- روغن هسته انگور

                  امگا3

          اسید آراشییدونیک

         اسید الفا لینولنیک

        اسیدایکوزاپنتانوئیک

        اسید دکوزاهگزانوئیک

              منابع حیوانی

کانولا،سویا، برخی دانه ها، برزک

                 ماهی ها

                 ماهی ها

نقش اسیدهای چرب ضروری در بدن

اسید های چـرب ضروری مثل تمام چربیهای بدن انرژی فراهم می کنند .اما بر خلاف سایر چربیها و روغنها ،نقش مهمی در بدن دارند .هـردو گروه اسیدهای چرب ضروری امگا3 وامگا6 اجزایی از سلولهای عصبی وغشاهای سلولی را تشکیل می دهند .آنها توسط بدن به ایکوزانوئیدها ،لوکـوترینها وپروستاگلاند یها تبدیل می شوند که البته از مهمترین واصلی ترین عملکرد آنها ،تولید پروستا گلاندینها است که نقش بسزایی در تنظیم ضربان قلب ،فشار خون ،انعقاد خون ،باروری و لقاح دارد وبه دلیل حضور این اسید های چرب در غشاء سلولی در فعالیتهای فیزیولوژیک بدن نیز شرکت دارند که از جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:

تنظیم فشار درون چشم ،مفاصل و عروق خونی ،هدایت پاسخهای ایمنی ،تظیم ترشحات بدن و میزان ویسکوزیته آنها،گشاد وتنگ کردن عروق خونی ،تنظیم گردش خون جانبی ،هدایت هورمونهای درون ریز

به سلولهای هد ف ،خود تنظیمی عضلات صاف ورفلکس های خود کار بدن ، تنظیم سرعت تقسیم سلولی ،حفظ حالت سیالی وکشسانی غشاهای سلولی ،تنظیم ورود و خروج موائ در سلولها ،انتقال اکسیژن از گلبول های قرمز خون به بافتها ،حفظ عملکرد صحیح کلیه ها وتعادل مایعات بدن ،متحرک نگاه داشتن چربیهای اشباع در جریان خون ،جلوگیری از چسبیدن سلولهای خونی به هم دیگر،تنظیم میزان آزاد شدن مواد التهابی از سلولها که می تواند سبب شروع واکنشهای حساسیتی گردد، کاهش وزن ،جلوگیری از رشد سلول های سرطانی،جلوگیری از پیری زود رس،تثبیت انسولین وقند خون ،نرم و لطیف کردن پوست تنظیم انتقالات و ارتباطات عصبی . پیشگیری و یا درمان: آلزایمر- آسم- اختلال كم توجهی- بیش فعالی -اختلال دو قطبی-اختلالات تغذیه ای -سرطانها-اگزما-میگرن-پسوریازیس-آكنه.

برقراری تعادل بین اسیدهای چرب ضروری

هر دو نوع اسید چرب امگا3وامگا6 برای بدن ضروری هستند ولی بدن به نسبتی از این دو نوع اسید چرب نیازمند است. هر دو با شرکت در فعایتهای کبد اشکال پیچیده ای به خود می گیرند وبه اسید های چرب چند گانه زنجیر بلند تبدیل می شوند. با توجه به رقابت بین این دو اسید چرب برای شرکت در این فرایند در صورت عدم وجود تعادل میان آنها اسید چرب ضروری که در موضع ضعف قرار دارد امکن شرکت درفعالیتهای کبد را نمی یابد. یک کبد سالم فقط می تواند 10%از اسید های چرب ضروریی که بدن دریافت می کند به فراورده های زنجیر بلند تبدیل کند. بنابراین نسبت دریافت این ود اسید چرب در بدن بسیار حائز اهمیت می باشد. بهترین نسبت امگا6 به امگا3بین 1به1و4به 1 می باشد. . اما متاسفانه این نسبت در افراد جامعه به 11:1 تا 30:1 میباشد. یعنی مصرف امگا 6 در اغلب افراد 30 برابر امگا 3 میباشد .

در صورتی که بین این دو اسید تعادل برقرار نباشد آسیب های بسیاری به نواحی مختلف بدن وارد می شود.البته باید توجه داشت که چون حرارت اسید لینولنیک را تخریب می کند بنابراین طبخ غذا با روغـن های غنی از این اسید نمی تواند مقدار مورد نیاز بدن را تامین کند.

خواص امگا-3 برای كودكان :

مفيد در سلامت و عملكرد مغزی، افزايش تمركز مغزی، افزايش يادگيری و ضريب هوشی كودكان

كمك به بهبود اختلالاتی نظير : بيش‌فعالی، اختلالات رفتاری، نقص رشد مغزی جنين، افسردگی و ...

تقويت شبكيه‌ی‌ چشم و بينایی

تقويت سيستم ايمنی

كمك به كاهش ريسك ديابت نوع 1 در دوران كودكی و...

چه كسانی نباید امگا 3 مصرف كنند:

1- افرادی كه دچار اختلالات خونی میباشند.

2- كسانی كه پوستشان براحتی دچار كوفتگی و كبود شدگی میگردد.

3- كسانی كه از داروهای رقیق كننده خون مثل آسپرین و یا وارفارین استفاده میكنند. چونكه امگا 3 نیز دارای خاصیت رقیق سازی خون است.

4- افرادی كه به غذاهای دریایی حساسیت دارند

5- مصرف دوز بالای امگا 3 سیستم ایمنی بدن را سركوب میكند بنابراین كسانی كه سیستم ایمنی بدنشان ضعیف است نبایستی از آن استفاده كنند.

6- افرادی كه فشار خون خیلی بالا و كنترل نشده دارند.

عوارض جانبی امگا 3:
1- مصرف بیش از حدامگا 3 موجب اسهال، احساس تهوع و احساس طعم ناخوشانید دردهان میشود.
2- مصرف دوزبالای امگا 3 جذب ویتامینهای( A D E K) را كاهش میدهد.
3- بوی ماهی در تنفس، مدفوع روغنی و چرب از عوارض نادر مصرف امگا 3 میباشد.
4- دربرخی افراد دیابتی موجب بالا رفتن قند خون میگردد.
5- مصرف بیش از 3 گرم امگا 3 در روز خطر سكته هموراژیك (پاره شدن عروق مغز) را افزایش میدهد.

مصرف به اندازه امگا 3 بسیار بی خطر است.

اثر امگا 3 در دوران جنینی و نوزادی

اساس یک زندگی پر از سلامت در کودکی نهفته است. دریافت صحیح اسیدهای چرب امگا 3 در دوران نوزادی سبب محافظت از بدن در مقابل بسیاری از امراض امروزی می شود. وقتی جنین در حال گذراندن دوره تکامل خود طی سه ماه آخربارداری مادر است در مغز و دستگاه عـصبی او یکی از مشتقات زنجیره

بلند امگا3 به نام دی اچ آ تجمع می یابد جنین تا قبل از تولد دی اچ آی مورد نیاز خود را از مادر تامین می نماید ولی پس از تولد می بایست از طریق شیر بدست آورد. نوزادانی که از شیر مادر تغذیه می کنند شرایط مساعدتری دارند زیرا شیـر مادر 4-3 برابر بیش از هر ماده غذایی دیگر حاوی امگا 3 و امگا 6 می باشد .میزان امگا 3 موجود در شیر مادر بستگی یه رژیم غذایی مادر دارد.مطالعات نشان داده است که مغز کودکانی که از شیر مادر تغذیه شده اند نسبت به آنهایی که از شیر خشک استفاده می کنندDHA) )بیشتری دارد.

آسم آلرژی کودکان

مطالعاتی که در دانشگاه سیدنی صورت گرفته نشان می دهد که کودکانی که بطور منظم غذاهای حاوی امگا3 مصرف می کنند نسبت به آنهایی که خیلی کم از منابع امگا 3 استفاده می کنند 4 برابر کمتر در معرض ابتلا به آسم قرار دارند .

عملکرد مغـز

مصرف امگا3 با عملکرد مغز در ارتباط است. محققین معتقدند که کمبود این اسیدهای چرب باعث عدم انتقال صحیح و کامل پیامهای عصبی در مغز می شود و در اثر این اختلال شیمیایی فرایند یادگیری با مشکل مواجه می گردد.

پرخاشگری

مطالعات انجام شده بر روی دانش آموزان حاکی از آن است که افزودن (DHA)به رژیم غذایی کودکان از پرخاشگری آنها می کاهد. در این خصوص برخی از محققان معتقدند که میزان امگا3 درایجاد عصبانیت حین رانندگی و هنگام خرید و نیز سایر تظاهرات و رفتارهای خشن در برابر دیگران نقش دارد.

قاعدگی

تحقیقات نشان داده که استفاده از مکمل های حاوی امگا3 علائم و درد دوران قاعدگی و ناراحتی های دوران یائسگی را بطور قابل توجهی کاهش می دهد.

تمایل به خودکشی

سروتونین ماده ای کلیدی در بیوشیمی افسردگی –خود کشی و رفتارهای خشن است. محققین دریافته اند که غلظت کم غلظت کم دی اچ آ در پلاسما با غلظت پائین سروتونین موجود در مایع مغزی –نخاعی مرتبط است. در چندین تحقیق نشان داده شده است که سطح اسیدهای چرب امگا3 با زنجیره بلند DHA) ) در خون بیماران مبتلا به افسردگی پائین است.یکی از مهمترین این مطالعات به تاثیر مصرف روغن ماهی در گروهی از بیماران مبتلا به افسردگی شدید(با افکار خود کشی)که به علت وخامت حالشان در بیمارستان بستری بوده اند پرداخته است. پس از چهار ماه بیماران تحت درمان با روغن ماهی به حد مطلوبی از بهبودی دست یافتند. نتایج تازه‌ترین پژوهش‌هاي محققان دانشكده پزشکی دانشگاه پيتزبورگ نشان می‌دهد که مصرف اسید های چرب اشباع نشده امگا3 بر روی خلق وخو و شخصیت انسانها تاثیر می گذارد،این محققان پس از مطالعه بر روی 106فرد سالم به این نتیجه رسیدند

که آن گروه از نفراتی که در خونشان سطح اسید های چرب اشباع نشده امگا 3 پائین تر است بیشتر از سایرین به علائم خفیف و متوسط افسردگی دچارند،نگرش منفی تری نسبت به زندگی دارند و به مراتب شتابزده تر از دیگران تصمیم گیری می کنند ودرمقابل افرادی که میزان امگا 3 در خونشان بیشتر است سازگانه تر زندگی می کنند. به گفته اين پژوهشگران، در مطالعات قبلی نیز مشاهده شده بود كه بين كاهش سطح امگا 3 و بروز مشكلاتي مانند افسردگي شديد،اختلالات دو قطبی ،جنون جوانی و کاهش قدرت تمرکز رابطه‌ای مستقيم وجود دارد. از سوی دیگر چندین پژوهش دیگر هم نشان داده است که این ارتباط در افراد سالم نیز به چشم می خورد. انجمن قلب آمريكا توصيه مي‌كند كه مصرف ماهي به عنوان یک منبع سرشار از امگا3 حداقل هفته ای دوبار در برنامه غذایی گنجانده شود این توصیه بر اساس شواهد علمی است که نشان می دهد رژیم های غذایی شامل ماهی زیاد باعث بهبود سلامت قلب و کاهش خطر ابتلا به بیماری های قلبی می شود،اگر چه تاثیر مثبت افزایش

مصرف امگا3 بر روی سلامت قلب و عروق به خوبی درک شده است اما هنوز نسبت به شناخت تاثیرات مطلوب آن بر روی بهداشت روانی افراد مطالعه کافی صورت نگرفته است.

نكته مهم در باره امگا 3:

امگا 3 به نور ،اکسیژن بسیار حساس می باشد ،وقتی امگا3 در معرض با این3 عامل قرار می گیرد اکسید شده ویا به اصطلاح فاسد می شود اکسیداسیون طعم آن را تغییر داده وارزش غذایی آن را از بین می برد همچنین اکسیداسیون امگا3 ایجاد رادیکال های آزاد میکند که منجربه سرطان می شود،بنابراین روغن های حاوی امگا3 را در ظروف کاملا در بسته ،بدور از نور ودر یخچال باید نگهداری نمود . روغن های غیر اشباع چند گانه نباید برای سرخ کردن مواد غذایی نباید به کار رود.ویتامین E از اکسید شدن امگا3 جلوگیری می کند.

دوز مصرف امگا 3 برای بزرگسالان:

1-EPA وDHA 450 میلی گرم در روز و یا 3-2 وعده ماهی در هفته.
2- مكملهای روغن ماهی (امگا 3): 3000 تا 4000 میلی گرم در روز. (3 تا 4 گرم در روز)
3-ALA 2220 میلی گرم در روز
نكته: هر 1000 میلی گرم از كپسولهای روغن ماهی حاوی 180 میلی گرم EPA و120 میلی گرم

نكته:از 2 هفته قبل و تا دو هفته بعد از عمل جراحی از مصرف امگا 3 باید خودداری شود

نكته: از آنجایی كه امكان وجود سم جیوه در ماهی وجود دارد مصرف كپسولهای امگا3 توصیه میگردد چرا که این کپسولها تصفیه شده و فاقد جیوه ودیگر سموم می باشد (البته نوع معتبر آنها)

نقش اسید های چرب در بدن:

1- ساختمان غشاء سلولی در بدن عمدتا از اسید های چرب تشكیل یافته اند. غشاء سلولی اجازه میدهد تا میزان ضروری از مواد مغذی به درون سلولها وارد شده و مواد زائد بسرعت از داخل سلولها خارج گردند. برای آنكه سلولها قادر باشند این وظیفه تبادل مواد مغذی و زائد را به نحو احسن به انجام رسانند بایستی غشاء سلولی سیالیت، پایداری و یكپارچگی خود را حفظ كند. سلولهایی كه فاقد غشاء سلولی سالم میباشند توانایی نگهداری آب و مواد مغذی را از دست داده و همچنین قابلیت برقراری ارتباط با سایر سلولها را نیز از دست میدهند. از آنجایی كه غشاء سلولی از چربی تشكیل یافته است، سیالیت و انعطاف پذیری آنها به نوع چربی مصرفی ما بستگی دارد. مصرف روغنهای اشباع شده (هیدروژنه) غشاء سلولی را سفت و سخت میكند. و در مقابل مصرف روغنهای غیر اشباع سلامتی آنها را تضمین میكند.

2- اسید های چرب ضروری در كاركرد صحیح سیستم های عصبی، تولید مثلی، ایمنی و قلبی-عروقی نقش حیاتی دارند. امگا 3 نقش حیاتی در ساختار غشاء سلولی دارد.

3- اسید های چرب در بسیاری از فرآیندهای بیوشیمیایی بدن نقش دارند.

4-60 درصد مغز از چربی تشكیل یافته است. عملكرد صحیح مغز و سلولهای عصبی به اسیدهای چرب وابسته است

5-امگا 3 از اجزاء اصلی ساختمان مغز، بافتهای عصبی و شبكیه چشم میباشد.

6- تحریك متابولیسم، افزایش سرعت متابولیسم، افزایش تولید انرژی.

7- نقش در تنظیم تقسیم سلولی.

بیماریهای قلبی

کمبود اسیدهای چرب امگا3 باعث افزایش کلسترول بد خون (LDL) می گردد . بسیاری از مطالعات به ارتباط بسیار قوی بین اسیدهای چرب امگا3و سلامت قلب بخصوص جلوگیری ازمرگهای ناشی حملات قلبی اشاره کرده اند.شواهدی مبنی بر نقش حفاظتی این مواد در پشگیری از سکته های مغزی ناشی از لخته به علت بهبود خون رسانی وجود دارد.اسیدهای چرب امگا3 از طریق بالا بردن میزان تحمل به سرما به تاخیر انداختن انقباض ناگهانی عـروق خونی در حفظ خونرسانی اندامها نقش دارند.

در واقع بحث اثرات اسیدهای چرب امگا-3 بر سیستم قلب و عروق

بسیار گسترده است که به طور خلاصه به محورهای زیر اشاره میگردد:

اول :اینکه با مصرف اسیدهای چرب امگا-3 در رژیم غذایی تری گلیسیرید

و کلسترول سرم کاهش می یابد.کلید بعدی واقعیت علاوه بر درونی شدن کلسترول، در این نکته نهفته است...

که اسیدهای چرب امگا-3 باعث مهار فرآیند پائین آمدن VLDL ،کاهش میزان وآپوپروتئین B و كاهش تولید LDL-C می شوند وازاین راه اصلی ، احتمال بروزآترواسکلروز را کم میکنند.

دوم : تنظیم فشار خون از اثرات بعدی اسیدهای چرب امگا-3 می باشد.دیده شده است که در بررسی های مختلف که روی گروه های هیپرتانسیون به عمل آمد ،نزد افرادی که در رژیم غذایی آنها امگا-3 گنجانده شده بود میانگین فشار خون دیاستولیک تا 6.5 ميلی متر جيوه و فشارخون سيستوليک تا 8mmHg كاهش يافت (مصرف امگا-3 به تنهایی) که در یک بررسی تفاوت mmHg 21 در ميانگين فشار خون گروه امگا-3 نسبت به گروه پلا سبو نيز گزارش شد نکته ی جالب دیگراینجاست که نزد افراد با پیوند قلب که تحت درمان با سیکلوسپورین هستند ،مصرف امگا-3 علاوه بر کنترل و مهارواکنش های خود ایمنی ناخواسته كه منجر به رد پیوند می شوند ، باعث جلوگیری از ایجاد هیپرتانسیون در این افراد نیز می گردد.

سوم: اثری است که بر سیستم انعقاد برجای می نهند .فرآیند اثر امگا-3 بر فعالیت های انعقادی همانا کاهش قابلیت لخته شدن خون ،کاهش میزان ترومبوکسان TXB2) B2 ) و افزايش ميزان فيبرینولیز می باشد که به این طریق از تشکیل لخته ها در داخل عروق و انسدادهای به دنبال آن جلوگیری می شود.

چهارم: اثر بر خواص رئولوژیک خون که به طور عام افزایش سیال بودن خون نامیده میشود . چون ساختمان غشای گویچه های سرخ مانند تمامی سلولهای بدن مستقیماً و کاملاً تحت تاثیر پروفیل چربی های مصرف شده رژیم غذایی است با جانشینی امگا-3 در غشای RBC ها ،قابلیت انعطاف گلبول ها افزایش یافته و به این طریق از مویرگهای نازکتر از قطریک گویچه سرخ ،راحت تر رد میشوند .به این ترتیب و با کاهش ویسکوزیته ای دینامیک خون،قلب انرژی کمتری برای پمپاژ مصرف میکند که این واقعیت کمک شایانی به تثبیت وضعیت همودینامیک افراد مسن و یا افراد مبتلا به انواع نارسایی قلب مینماید .

پنجم: کاهش خطر مرگ ناگهانی : در بررسیهای وسیع و متعدد انجام شده در جوامع امریکایی و کانادایی نشان داده شد که مصرف روغن ماهی ،احتمال SCD را تا 67% كاهش ميدهد. مصرف امگا-3 در رژیم غذایی باعث ورود آن به غشاء های معمولی و بالطبع بروز تغییرات در ساختار و عملکرد آنهامی شود .میدانیم در مورد سلولهای مولد سیگنالهای عصبی که ضربان و فعالیت الکتریکی قلب را تحت کنترل دارند ،ورود امگا-3 به غشاءهای سلولی باعث کاهش پتانسیل استراحتresting ميگردد و از همين طريق تحريک پذیری آنها را کاهش میدهد و به همین دلیل سرعت پایه ی ضربان قلب و احتمال بروزآریتمی را کاهش داده و از سوی دیگر باعث افزایش تغییرپذیری سرعت ضربان Heart Rate Variability می گردد

ششم:اسیدهای چرب امگا-3 با تنظیم پتانسیل استراحت در سلولهای قلب و یا گره SA و AV از طریق تنظیم کانال های کلسیم و سدیم باعث انتشار سیگنالهای الکتریکی نرمال و جلوگیری از آریتمی میگردند.

نکته:

در یک بررسی که روی بیماران مبتلا به Mild HTN با ميانگين فشار دیاستولیک 90 تا 104 میلی متر با مصرف روزانه2 گرم روغن ماهی ، میانگین فشار سیستولیک و دیاستولیک بترتیب 5و به همین دلیل ماهی تازه ی دریایی و یا روغن ماهی و فرآورده های آن به عنوان جزء ثابت رژیم غذایی این گونه افراد توصیه میشود./6 و 4/4 میلی متر جیوه کاهش یافت .

در افرا د مسن که فشار خون به طور طبیعی افزایش می یابد ،محدودیت نمکSalt restriction توصيه می گردد.حال اگر محدودیت مصرف نمک با مصرف منظم روغن ماهی همراه شود ،نتایج بسیار چشمگیرتری نسبت به محدودیت نمک به تنهایی حاصل خواهد شد .به همین دلیل در درمان فشار خون افراد مسن از روغن ماهی در کنار محدودیت نمک بهره جسته میشود.

کاهش فشار خون

اسیدهای چرب امگا3 با اثر بر عملکرد سلولهای پوشاننده عروق باعث کاهش فشار خون میشوند. تحقیقات نشان داده کودکانی که از شیر مادر و یا شیر خشکهای حاوی امگا3 استفاده می کنند در سنین بالاتر از فشار خون کمتری برخودارند.

کاهش تری گلیسرید

مصرف امگا3باعث کاهش غلظت تری گلیسرید به میزان 25-30 درصد می شود بنابراین مصرف روزانه اسید چرب امگا3 در درمان بیماران مبتلا به افزایش تری گلیسرید خون موثر است .

تحلیل قوای ذهنی

مطالعات نشان داده که مصرف امگا3 موجب کاهش واسطه های شیمیایی التهاب و در نتیجه سلامت بهتر ذهن با کاهش اختلال سطح هوشیاری و خطر بیماری آلزایمر می شود.

محققان هلندي در يك تحقيق رژيم غذايي و عملكرد ادراكي ‪ ۲۱۰مرد 65تا ‪ 70ساله را كه بيماري آلزايمر نداشتند، مورد بررسي قرار دادند. اين مردان يك بار در سال ‪ ۱۹۹0و بار ديگر ‪ ۱۹۹۵ارزيابي شدند.محققان دريافتند مصرف روزانه تقريبا ‪ ۴۰۰ميلي گرم اسيد چرب امگا ‪۳ ) معادل مصرف شش وعده ماهي كم چرب در هفته و يا يك ماهي پرچرب در هفته) فرد را در مقابل زوال قواي ادراكي محافظت مي‌كند.در تحقيق ديگري محققان آمریکایی اقدام به بررسی رابطه مصرف امگا3 وزوال قوای ادراکی در 2251 مرد سفید پوست 50 تا65 ساله کردند. این افراد ابتدا در سال های 1989-1990 وسپس 3و 5 و9 بعد ارزیابی شدند در این تحقیق هیچ رابطه ای بین میزان اولیه اسید چرب امگا3 و زوال ادراکی آنها دیده نشد. اما در بررسی انواع خاص زوال قواي ادراكي مشخص شد. مصرف ميزان زياد اسيد چرب امگا ‪ ۳در جلوگيري از از دست دادن سلاست و رواني كلامي كمك میکند.

سرطان

مطالعات بر روی حیوانات نشان میدهد که امگا3 در پیشگیری از برخی انواع سرطانها مانند سرطان سینه پروستات و روده نقش دارد.یک مطالعه 30 ساله در کشور سوئد بر روی 6000 مرد نشان داد کسانی که از منابع غذایی حاوی امگا3 استفاده نمی کردند نسبت به کسانی که به میزان متوسط یا بالاتر از این منابع استفاده می کردند2-3 برابر بیشتر در معرض خطر ابتلا به سرطان پروستات قرار داشتند.

بیماری ها ی ریوی

محققان دریافته اند سیگاری هایی که به طور منظم ماهی مصرف می کنند کمتر در معرض ابتلا به بیماریهای مزمن انسدادی ریه مثل برونشیت مزمن و آمفیزیم هستند.

دید چشم

کمبود اسیدهای چرب امگا3 باعث ضعف بینایی میگردد. مطالعات انجام شده در استرالیا نشان داد که بین رژیم غذایی و تحلیل ماکولار (قسمتی از شبکیه)ناشی از سـنAMD)ارتباط وجود دارد مطالعاتی که بر روی بیش از 3500 فرد 49 ساله صورت گرفت نشان داد مصرف متداول و زیاد ماهی از AMDپیشرفته جلوگیری میکند . همچنین مصرف ماهی بیش از یک بار در هفته خطـر ایجاد را در مقایسه با کسانی که در ماه کمتر از یک بار مصرف میکنند به نصف می رساند.

اگزاما

کمبود اسیدهای چرب امگا3 باعث تضعیف سیستم ایمنی بدن می شود . در بیماری اگزاما سیستم ایمنی بدن بیش از حد واکنش نشان داده و زخمهای متورم و آزار دهنده ای بر پوست تشکیل میشود. در بدن کسانی که از اگزاما رنج میبرند اغلب سطح اسیدهای چرب امگا3 پائین و سوخت و ساز اسیدهای چرب ضروری انها تغییر کرده است.

روماتیسم مفصلی و آرتروز

آرتریت روماتویید یک بیماری خود ایمنی است که می تواند از کودکان خردسال گرفته تا افراد مسن را در نود سالگی گرفتار سازد.یک نقص در دستگاه ایمنی باعث میشود که بدن به بافتهای خود حمله برد و معمولا در سطح پوششی مفاصل سبب التهاب می شود . در حال حاظر شواهد بسیاری حاکی از کاهش ورم و درد و خشکی مفاصل در صورت استفاده از اسیدهای چرب امگا3 هستند.

منابع غذایی امگا 3

مهمترین منابع غذایی اسیدهای چرب امگا3 غذاهای دریایی به ویژه ماهیهای چرب هستند.مثل ماهی قباد-ماهی سالمون و ماهی تن . البته فقط ماهیهای که از طبیعت صید می شوند از نظر امگا3 غنی هستند و ماهیهای پرورشی در صورتی که اقدام خاصی در جهت غنی سازی غذای آنها با امگا3 انجام نگرفته باشد در این مورد فقیر هستند . البته یک مشکل عمده درخصوص ماهیهای غیر پرورشی که به طور طبیعی در آبها زندگی می کنند وجود دارد و آن هم آلودگی آب با فاضلابهای صنعتی و نهایتا مسمومیت گوشت ماهی به جیوه می باشد که در این خصوص باید نسبت به سلامت آب اطمینان حاصل شود . از دیگر منابع اسید چرب امگا3 می توان به روغن یا دانه برزک - روغن کلزا(کانولا)-روغن سویا-گردو –شاهدانه- تخم کدو- تخم کنجد- آواکادو و برخی سبزیجات پهن برگ سبز رنگ مثل کلم پیچ و اسفناج نیز اشاره نمود.

مواد غذایی غنی شده با امگا 3 مانند: نانها، آب میوه ها، روغنها و تخم مرغ

مكملهای روغن ماهی.

مقدار مورد نیاز روانه هر انسان

مردان 5/1 گرم

زنان 1/1 گرم

نکته پایانی

همان طور که اشاره شد اسید های امگا3 یک نیاز ضروری برای بدن محصوب می شوند که اکثریت دستگاه های بدن برای رشد ونمو وتکامل به آن نیز دارند که این نیاز باید از طریق مواد غذایی در رژیم غذایی روزانه تامین شود و بهترین منبع آن ماهی ها وغذاهای دریایی می باشد.

1. Dyerberg, J. and Bang, H.O1979. "Hemostatic function and platelet polyunstaurated fatty acids in

Eskimos." Lancet ii:433.

2. Leaf, A. and Weber, P.C. 1988. "Cardiovascular effects of N-3 fatty acids." New England J. Med.

318:549.

3. Hearn, T.L., Sgoutas, S.A., Hearn, J.A. and Sgoutas, D.S. 1987. "Polyunsaturated fatty acids and fat

in fish flesh for selecting species for health benefits." J. Food Sci. 52:1209.

4. Wang, Y.J., Miller, L.A. Perren, M. and Addis, P.B. 1990. "Omega-3 fatty acids in Lake Superior

fish." J. Food Sci. 55:7 1.

5. Lands, W.E.M. 1986. Fish and Human Health. Academic Press. New York.

6. National Research Council. 1988. Designing Foods: Animal Product Options in the Marketplace.

National Academy Press, Washington, D.C.

Other Resources

Addis, Paul, Fish Oil and Your Health, Minnesota Extension Service, University of Minnesota,

HE-FO-5617-B, In press.

Hassel, Craig, A., Diet, Blood Cholesterol, and Cardiovascular Disease, Minnesota Extension Service,

University of Minnesota, HE-FS-3661, 1989.

Schafer, William, Preserving Fish, Minnesota Extension Service, University of Minnesota,

HE-FS-1087,1990.

http://www.tebyan.net/nutrition_health/nutrients/fats/2004/12/5/9574.html

http://www.parsiteb.com/news.php?table=news&id=1375&action=viewFullContent

http://www.rasekhoon.net/article/Show-26708.aspx

http://forum.pezeshki.info/show_article.php?id=9413

+ نوشته شده در چهارشنبه چهارم آذر 1388ساعت 17:8 توسط امید دارابی |

اسیدهای چرب امگا3

نوشته های پیشین

آرشیو موضوعی